10 rzeczy, których nie wiedziałeś o Georgesie Braque'u

Georges Braque (1882-1963), często nazywany twórcą kubizmu, był jednym z najbardziej podziwianych artystów swojego pokolenia, zdobywając uznanie zarówno państwa, jak i kolegów po fachu. Jego nazwisko rzadko pojawia się bez odniesienia do jego współczesnego, Picassa, jednak jego wkład w abstrakcję był równie znaczący, a jego osobowość bardziej spokojna niż u jego słynnego przyjaciela i rywala. Zebraliśmy dziesięć faktów, które pozwolą lepiej poznać życie artysty.

Nie zdał matury

Braque nie lubił szkoły i nie był wybitnym uczniem. Powiedział, że „nie było nic szczególnego w moich wczesnych rysunkach [...] a nawet gdyby było, nauczyciel byłby całkowicie niezdolny, by to dostrzec.” (Richardson, J., The Penguin Modern Painters) Braque szkolił się na malarza-dekoratora jak jego ojciec, co pozwoliło mu eksperymentować z iluzjonistycznymi powierzchniami drewnianymi, które charakteryzują jego twórczość.

Ojciec Braque’a dekorował willę Caillebotte’a

Młody Braque miał wiele kontaktów z wielkimi artystami: jednym z jego najwcześniejszych wspomnień było oglądanie, jak jego ojciec dekoruje willę należącą do Gustave’a Caillebotte’a. Braque i jego ojciec rysowali razem, kopiując ilustracje z Gil Blas i nocnymi wyprawami do sąsiedniej sous-préfecture, by zdobyć plakaty artystów publikowanych tam, zwłaszcza Toulouse-Lautreca i Steinlena.

Matisse odrzucił pejzaże Braque’a na Salon d’Automne w 1908 roku

Braque twierdził, że Matisse, będący członkiem jury na Salon d’Automne w 1908 roku, odrzucił wybrane pejzaże Braque’a w stylu Cézanne’a. Jednym z domniemanych powodów decyzji Matisse’a była gorycz, jaką żywił, ponieważ Braque porzucił go dla Picassa. Oficjalnie prace odrzucono, ponieważ składały się z „małych kostek”; co zapoczątkowało termin „kubizm”.

Georges Braque - Studio V, 1949-50. Olej na płótnie. 147 x 176,5 cm. Nabyty dzięki darowiźnie Lillie P. Bliss (w zamian). Kolekcja MoMA. © 2019 Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork / ADAGP, Paryż

Otrzymał Croix de Guerre i Légion d’Honneur

Braque został powołany do wojska w 1914 roku, a okopy miały wyraźny wpływ na jego twórczość i zdrowie. W 1915 roku odniósł poważną ranę głowy, która tymczasowo pozbawiła go wzroku i wymagała trepanacji, by odzyskać wzrok. Zwolniony ze służby czynnej, Braque zaczął na nowo tworzyć w 1916 roku, tym razem pod wpływem wojny. Jego artystyczne spojrzenie zmieniło się, gdy w okopach jego służący przerobił wiadro na palenisko, nakłuwając je sztyletem, napełniając koksem i rozpalając. To wydarzenie uświadomiło Braque’owi, że wszystko podlega przemianom i zmienia się w zależności od okoliczności.

Początkowo Braque nie był pod wrażeniem „Les Demoiselles d’Avignon” Picassa

Braque nie od razu docenił przełomowe dzieło Picassa, jednak mimo to obaj nawiązali bliską relację. Przedstawieni przez Apollinaira, artyści zgłębiali filozofie abstrakcji, a w 1912 roku Braque eksperymentował z rzeźbą z kartonu i papieru, zyskując od Picassa przydomek „Wilbur Wright”. Obaj dążyli do wyeliminowania elementu osobistego z malarstwa, odmawiając podpisywania swoich prac i eliminując pismo ręczne. Picasso odprowadził Braque’a na dworzec, gdy ten wyjeżdżał na wojnę; jednak po powrocie Braque’a ich relacja osłabła i nigdy nie została odnowiona.

Braque trzymał czaszkę w swoim atelier

Symbolizując niepokój wywołany nadchodzącą drugą wojną światową, obecność czaszek w martwych naturach Braque’a widoczna jest od 1937 roku. Artysta doceniał formalne problemy masy i kompozycji, jakie stwarzała czaszka, która pełniła też funkcję prowizorycznej palety – dualizm, który artysta lubił. Choć czaszka nie pojawia się nigdzie indziej w twórczości artysty, Braque miał trwałą miłość do przedmiotów ożywających pod dotykiem, stąd motyw instrumentów muzycznych.

Georges Braque - G. Braque, Braque Graveur, Berggruen & Cie, 1953. Litografia w sześciu kolorach. 60,9 x 41,9 cm. Kolekcja MoMA. © 2019 Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork / ADAGP, Paryż

Braque przedstawił Joana Miró Aimé Maeghtowi

Podczas tzw. „dziwnej wojny” Braque przeniósł się do Varengeville i zaprosił Miró do siebie. Dla Miró był to okres wpływowy; Braque uczył go pokera, a Miró poznał od niego kilka technik, między innymi metodę wosku traconego – do tworzenia rzeźb metalowych – oraz pokrywania płócien warstwą białego ołowiu lub kazeiny. Miró i Maeght spotkali się w Varengeville, a to spotkanie okazało się później owocne.

Mógł zostawić obraz niedokończony na dziesięciolecia

Braque zostawiał prace takie jak „Guéridon” (rozpoczęty w 1930, ukończony w 1952) na wiele lat przed ich dokończeniem. Prowadziło to do przerw stylistycznych w jego twórczości, gdzie niektóre dzieła wykazywały znacznie wcześniejsze techniki wśród aktualnej produkcji. Niezrównana cierpliwość Braque’a tłumaczy tę praktykę, gdyż artysta czekał, aż prace ukażą swoją tożsamość.

Braque był pierwszym żyjącym artystą, który miał indywidualną wystawę w Luwrze

Artysta został poproszony o namalowanie trzech sufitów w sali etruskiej w Luwrze. Trzy panele przedstawiają dużego ptaka, motyw z późnego okresu życia Braque’a. Braque uważał ten motyw za „uniwersalny”, co pozwalało mu malować przestrzeń, szanując dwuwymiarowe ograniczenia. W 1961 roku Braque otrzymał indywidualną wystawę w Luwrze, L’Atelier de Braque.

Georges Braque - Gitara, 1913. Wycinanka z drukowanego i malowanego papieru, węgiel, ołówek i gwasz na gruntowanym płótnie. 99,7 x 65,1 cm. Nabyty dzięki darowiźnie Lillie P. Bliss (w zamian). Kolekcja MoMA. © 2019 Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork / ADAGP, Paryż

Spoczywa na cmentarzu przyklasztornym na klifie w Varengeville

Braque spędził ostatnie trzydzieści lat życia w Varengeville (Francja), a jego obecność zaznaczona jest trzema witrażami, które zaprojektował dla kaplicy. Po państwowym pogrzebie Braque został pochowany na cmentarzu w Varengeville obok artystów takich jak Jean-Francis Auburtin i Paul Nelson. Cmentarz na klifie co roku cofa się o około metr, mimo licznych prób zabezpieczeń: podobnie jak szczątki, które skrywa, cmentarz pada ofiarą żywiołów. To być może wzruszający koniec dla artysty ceniącego przemianę i okoliczności.

Zdjęcie główne: Georges Braque - Martwa natura ze szkłem i literami, 1914. Wycinanka z drukowanego papieru, węgiel, pastel i ołówek na papierze. 51,1 x 71,4 cm. Kolekcja Joan i Lester Avnet. Kolekcja MoMA. © 2019 Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork / ADAGP, Paryż.
Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych