Psychologia kolorów - Dlaczego niektóre kolory przyciągają?

Kolor potrafi wpływać na nasze samopoczucie, to, jak się czujemy i jak cieszymy się życiem. Choć wiele z odbioru i postrzegania barw zależy oczywiście od osobistych doświadczeń, to ogólnie istnieją mocne anegdotyczne dowody, że niektóre kolory wywołują silniejsze uczucia i nastroje niż inne, wpływając na zachowanie, emocje i więcej.

Pomimo krytyki, teoria barw była przez wieki chwalona przez wielu i jest to nauka, która wreszcie zaczyna być traktowana poważnie. Psychologia koloru działa na poziomie podświadomym; kolor jest pierwszym kryterium, którego wielu ludzi używa podczas wyboru dzieła sztuki, nawet jeśli nie zdają sobie z tego sprawy.

„Kolory, podobnie jak rysy twarzy, podążają za zmianami emocji” - Pablo Picasso

Teoria barw w historii

Niemiecki poeta, artysta i polityk Johann Wolfgang von Goethe był jednym z pierwszych, którzy formalnie zbadali psychologię koloru w swojej książce „Teoria barw” opublikowanej w 1810 roku. Choć jego rozważania zostały odrzucone przez większość środowiska naukowego, wielu najbystrzejszych umysłów ze świata sztuki zainteresowało się nimi z pasją.

Chociaż dziś, wiele lat później, niektóre z wniosków Goethego już nie obowiązują, jego praca jest uważana za zachwycające i wnikliwe badanie barw i tego, co mogą znaczyć dla artysty i jednostki. Jego przemyślenia na temat emocji przekazywanych przez kolory pozwalają czytelnikowi zacząć myśleć o kolorze bez ograniczeń; badając powiązania i filozoficzne idee dotyczące tego, dlaczego przyciągają nas pewne barwy i dlaczego artysta może wybrać określoną paletę. Nawet po 200 latach potrafi on połączyć intuicję z odczuciami, torując drogę wielu badaniom nad psychologią koloru stosowanym dziś.

Psychologia koloru jest szeroko stosowana nie tylko w sztuce i aranżacji wnętrz, ale także w biznesie; wykorzystywana w reklamie i marketingu marek na całym świecie. Dyskusja na temat związku między kolorem a emocjami jest gorąco kwestionowana przez różnych naukowców, lecz bardzo poważnie traktowana przez wielu artystów i projektantów. Mimo to, zbiór badań naukowych nad psychologią koloru rośnie, a wiele z nich wskazuje na jedną odpowiedź – że postrzeganie koloru naprawdę wpływa na nasz umysł i ciało.

Percepcja – kolor jest w oku patrzącego

Ponieważ kolor nie jest namacalny, może wyglądać inaczej dla każdego z nas, w zależności od tego, jak nasze własne oczy interpretują promienie światła. Ludzkie oko ma trzy różne receptory barwne w kształcie stożków – każdy z nich jest przystosowany do odbierania różnych długości fal światła: czerwonego, zielonego i niebieskiego. Dzięki temu sztuka pozostaje bardzo osobista, ponieważ ukazuje się każdemu z nas w unikalny sposób.

Ponadto percepcja może być także uwarunkowana wcześniejszymi doświadczeniami. Jedna osoba może mieć negatywną reakcję na pewien odcień zieleni, ponieważ przypomina jej coś smutnego z przeszłości. Różnice kulturowe również mogą wywoływać odmienne reakcje.

Ogólnie jednak mówi się, że pewne kolory wywołują określone uczucia lub znaczenia na poziomie uniwersalnym. Może to być tak szerokie, jak skojarzenie koloru różowego z romantyzmem lub białego z czystością.

Ciepłe kolory

Cieplejsze barwy, takie jak czerwony, pomarańczowy i żółty, zwykle opisuje się właśnie tak – wywołują uczucie komfortu, ale równocześnie ogniste kolory takie jak te mogą podnosić ciśnienie krwi i wywoływać złość oraz wrogość.

Czerwony, uważany za kolor szczęścia w kulturach wschodnich, jest postrzegany jako bardzo dochodowy kolor dla dzieł sztuki; obrazy z tym kolorem osiągają znacznie wyższe ceny niż te bez tego odcienia. Znaczenie tego koloru jest widoczne w pracach Pieta Mondriana; jego obrazy z czerwonymi blokami koloru są uważane za bardziej pożądane.

Uważany za potężny kolor, Goethe zauważył, że czerwony przekazuje „wrażenie powagi i godności, a jednocześnie wdzięku i atrakcyjności.”

Mówiąc o żółtym, wydaje się, że ilość zieleni lub innych „zanieczyszczeń” może znacznie wpływać na to, jak postrzegany jest żółty. Goethe zauważa, że powierzchnia, na której pojawia się żółty, również może zmieniać jego odbiór; może przemienić coś słonecznego i radosnego w bardziej negatywny i „nieprzyjemny” efekt.

Pomarańczowy kojarzy się z energią, być może ze względu na skojarzenie z owocem o tej samej nazwie; ten żywy kolor potrafi przyciągnąć uwagę i przywodzić na myśl witalność. Często jest też symbolem ruchu; pomarańczowe liście jesienią oznaczają zmianę pory roku.

Zimne kolory

Zimne kolory po niebieskiej stronie spektrum są zazwyczaj uważane za uspokajające. Jednak podobnie jak kolory z ciepłego spektrum, mogą też wywoływać przeciwne emocje, takie jak smutek i obojętność. To z pewnością delikatna równowaga, po której musi stąpać artysta.

Zielony często kojarzy się z nowymi początkami i wzrostem; związany z naturą jako barwa chlorofilu liści i trawy. To powiązanie z przyrodą wywołuje uczucia równowagi i harmonii. Podobnie niebieski może mieć równie uspokajające działanie; kojarzony z niebem i wodą; przywodzi na myśl unoszenie się i lekkość. Ważne jest, aby zauważyć, że odcień i intensywność niebieskiego silnie wpływają na jego przekaz; podczas gdy jasny niebieski może być orzeźwiający i przyjazny, ciemny niebieski jest silny i godny zaufania.

Psychologia koloru działa ponad granicami, niezależnie od stylu tworzonego dzieła. Grahame Ménage, malarz ścienny specjalizujący się w trompe l'oeil, uważa, że siły teorii barw nie można ignorować: „Starannie projektuję malowidła, stosując skuteczne wykorzystanie psychologii koloru, aby stworzyć poczucie dobrego samopoczucia. W tym celu właśnie ukończyłem serię ton na ton malowideł w Nowym Orleanie, używając palety dymnych szarości, zieleni i szarości.

„Kolor jest potężnym narzędziem komunikacji: zły wybór i twoje malowidło zawodzi, ponieważ przekaz jest błędny lub niezrozumiały.”

Znaczenie oświetlenia

Oświetlenie może odgrywać ważną rolę w tym, jak postrzegamy kolor. Użycie światła elektrycznego może subtelnie – a w niektórych przypadkach dramatycznie – zmienić kolor w porównaniu z naturalnym światłem dziennym. To z kolei może wpływać na to, jak widz czuje się, patrząc na kolory w dziele sztuki.

Kolory mogą być także zmieniane przez porę dnia, ponieważ naturalne światło zmienia się w ciągu dnia, a także kierunek światła wpływa na spektrum. Oczywiście światło słoneczne jako najczystsze światło zapewnia najczystszy kolor z punktu widzenia spektrum, ale tony, które nadaje, zmieniają się w ciągu dnia.

Poszukiwanie przyczyny

Pomimo pewnych postępów w naukowych badaniach nad kolorem, wciąż wiele pozostaje do odkrycia, aby wyjaśnić dokładnie, dlaczego dany kolor przemawia do każdego z nas i dlaczego niektóre barwy wywołują tak silne reakcje w porównaniu z innymi odcieniami. Jednak jasne jest, że sztuka pozostaje bardzo subiektywna i osobista, a kolory przemawiają do jednostki nie tylko na podstawie nauki i naturalnych skojarzeń, ale także indywidualnej perspektywy.

Źródło zdjęcia: koło barw Goethego (Creative Commons)