Licht werpen op Andy Warhol's Shadows

Deze maand is “Shadows” (1978-79) van Andy Warhol gedeeltelijk te zien in het hoofdkantoor van Calvin Klein, aan 205 W 39th Street in Midtown Manhattan. Het meest ambitieuze werk dat Warhol ooit maakte, “Shadows”, bestaat uit 102 doeken die aan elkaar hangen om één monumentale installatie te vormen. Het werk hangt normaal gesproken in Dia:Beacon in het noorden van New York, maar reist soms. Het aantal doeken dat bij zulke gelegenheden wordt getoond, hangt af van de beschikbare aaneengesloten muurruimte. In het geval van het CK-hoofdkantoor heeft de galerij op straatniveau ruimte voor 50 doeken, bijna de helft van de totale installatie. De 52 doeken die niet te zien zijn, worden in Beacon opgeknapt, eveneens dankzij Calvin Klein. Het kledingmerk ging vorig jaar een tweejarig partnerschap aan met de Andy Warhol Foundation om modeproducten uit te brengen met Warhol-afbeeldingen. Tote bags, schoenen, accessoires en andere draagbare artikelen versierd met fragmenten van zeefdrukken van elektrische stoelen en andere iconische Warhol-beelden zijn momenteel verkrijgbaar. Die samenwerking was ook de aanleiding voor de tentoonstelling van de “Shadow”-serie. Een grote Warhol-retrospectief opent in november 2018 in het Whitney Museum of American Art, op twee mijl afstand in Lower Manhattan. Conservatoren wilden “Shadows” ergens anders in New York tonen in samenhang met de retrospectief, en omdat alle Dia-ruimtes in de stad bezet waren, bood Calvin Klein zijn ruimte aan. De combinatie is passend, niet alleen vanwege de schoonheid van de locatie, maar ook vanwege de manier waarop het ons uitdaagt voorbij oppervlakkigheid te kijken om de mooiste, moeilijkste en meest abstracte aspecten te ontdekken van wat we denken te zien.

De Schaduw Weet Het Niet

Net als veel Warhol-series herhaalt “Shadows” een enkel beeld—in dit geval twee schaduwen die over elkaar heen liggen. Om de compositie te maken fotografeerde Warhol twee sculpturale modellen van schuine pieken, waarvan de ene kleiner was dan de andere. Hij combineerde de twee beelden en zeefdrukte ze vervolgens op 102 doeken van gelijke grootte, waarbij hij handgeschilderde accenten aan de doeken toevoegde. Hij gebruikte slechts twee tinten per doek. Omdat Warhol de 102 doeken als één kunstwerk beschouwde, kan elk doek worden gezien als een formeel element—102 vormen in een werk ter grootte van een kamer. Juist de formele aspecten van het werk zorgen ervoor dat veel schrijvers ten onrechte over de vermeende kwaliteiten ervan schrijven. Sommige critici noemden “Shadows” een meditatie over kleur en vorm; anderen zagen het als een schilderachtige verkenning van typologie. Ik echter denk dat die beoordelingen fundamenteel onvolledig zijn. Naar mijn mening was alles wat Warhol maakte abstract, en “Shadows” is een sleutel om een bredere kijk op zijn gehele oeuvre te ontsluiten.

Andy Warhol, Shadows, 1978–79. Installatiezicht, Dia:Beacon, Beacon, New York, 2003–11. © The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts, Inc./Artists Rights Society (ARS), New York. Foto: Bill Jacobson Studio, New York. Met dank aan Dia Art Foundation, New York

Bedenk dat Warhol een van de beroemdste kunstenaars ooit is. Maar beroemd zijn betekent niet hetzelfde als begrepen worden. Wanneer mensen naar zijn “Brillo Boxes” (1964) kijken, denken ze dat Warhol een Brillo-zeepdoos kopieerde als een statement over populaire media of consumentisme. Wanneer ze naar een van zijn gigantische zeefdrukschilderijen van voorzitter Mao Zedong kijken, denken ze dat Warhol een uitspraak deed over beroemdheid of de persoonsverheerlijking rond demagogen. Maar er worden grotere vragen gesteld door deze werken. De belangrijkste is: “Weet je eigenlijk wel wat je ziet?” In het geval van “Shadows” denken we dat we naar een hoop kopieën van een afbeelding van twee schaduwen kijken, herhaald in verschillende kleurcombinaties als een formeel abstract gebaar. Maar wat “Shadows” ons eigenlijk toont, is een uitnodiging om onze geest te openen voor wat we niet zien.

Andy Warhol met Shadows (1978–79) in Heiner Friedrich Gallery, 393 West Broadway, New York, in 1979. © The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts, Inc./Artists Rights Society (ARS), New York. Foto: Arthur Tess. Met dank aan Dia Art Foundation, New York

Een Allegorie aan de 39ste Straat

Ik geloof dat “Shadows” een uitbeelding is van de Allegorie van de Grot, een verhaal bedacht door de Griekse filosoof Plato om zijn Theorie van de Vormen uit te leggen. De Theorie van de Vormen stelt dat de meest ware versie van de werkelijkheid bestaat in het niet-fysieke rijk van ideeën. Alles wat we met onze zintuigen ervaren terwijl we door het fysieke bestaan bewegen, is slechts een schaduw van een idee dat in dat raadselachtige rijk bestaat. Om deze theorie uit te leggen vertelde Plato een verhaal over mensen die gevangen zitten in een grot. De mensen zitten en kijken naar een lege muur. Zonder dat ze het weten brandt er een vuur achter in de grot. Tussen het vuur en de mensen vindt een poppenspel plaats. Het licht van het vuur werpt schaduwen van het poppenspel op de muur. De mensen kijken naar de schaduwen op de muur, maar ze weten niet dat ze slechts oppervlakkige, raadselachtige weergaven van de werkelijkheid zien. Ze denken dat de schaduwen substantie hebben.

Andy Warhol, Shadows, 1978–79. Installatiezicht, Dia Center for the Arts, 545 West 22nd Street, New York, 1998–99. © The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts, Inc./Artists Rights Society (ARS), New York. Foto: Cathy Carver. Met dank aan Dia Art Foundation, New York

Wanneer je de Warhol “Shadows” serie bekijkt, stel je dan voor dat je een van die mensen bent die in de grot zitten en schaduwen over de muur zien dansen. Laat je niet afleiden door de oppervlakkige aspecten van deze raadselachtige weergaven. Laat je niet misleiden door te denken dat je naar een meditatie over kleur kijkt, noch naar een schilderachtige verkenning van typologie. Wat lijkt te bestaan is een illusie. Vergeet wat je denkt te weten; kijk voorbij wat anderen je vertellen dat echt is; open je geest voor het idee dat hier misschien iets anders aan de hand is dat niet meteen duidelijk is. Wat zit er achter deze afbeeldingen? Wat gebeurt er achter het oppervlak van dit kunstwerk, en de Brillo Boxes, en de Mao Zedong-schilderijen, en de Electric Chair-serie? En wat gebeurt er eigenlijk achter het oppervlak van alles? Bestaat er echt zoiets als Pop Art, of abstractie, of Calvin Klein tote bags? Of is het allemaal slechts een ingewikkeld poppenspel dat ons afleidt van de mooie waarheid van onze eigen ideeën? “Andy Warhol: Shadows” is te zien van 26 oktober tot en met 15 december 2018. Andy Warhol: From A to B and Back Again is te zien in het Whitney van 12 november 2018 tot en met 31 maart 2019.

Afbeelding in de spotlight: Andy Warhol, Shadows, 1978–79. Installatiezicht, Dia:Beacon, Beacon, New York, 2003–11. © The Andy Warhol Foundation for the Visual Arts, Inc./Artists Rights Society (ARS), New York. Foto: Bill Jacobson Studio, New York. Met dank aan Dia Art Foundation, New York
Door Phillip Barcio