Mary Corse: Een Overzicht in Licht bij The Whitney

Een grote overzichtstentoonstelling van de loopbaan van Mary Corse is deze zomer te zien in het Whitney Museum of American Art in New York. Getiteld Mary Corse: A Survey in Light, behandelt de tentoonstelling vele belangrijke ontdekkingen die Corse in haar atelier heeft gedaan in de afgelopen 50 jaar. Bijna retrospectief gezien, kwantificeert het huidige onderzoek Corse als lid van de Light and Space-beweging die in de jaren 50 en 60 in Californië ontstond. Dit lijkt op het eerste gezicht, om zo te zeggen, een passende omschrijving van deze kunstenaar, aangezien licht en ruimte integraal zijn aan veel van de werken die zij heeft gemaakt. Toch, zoals deze tentoonstelling aantoont, is haar oeuvre eigenlijk veel moeilijker te classificeren dan dat handige etiket doet vermoeden. Naast licht en ruimte heeft Corse in haar loopbaan met veel andere ideeën geworsteld, waaronder de mysteries van vlakheid, waarneming, subjectiviteit en het idee dat minder meer is. In zekere zin is ze even geïnteresseerd in wetenschap en filosofie als in kunst. Een van haar grootste zorgen is het idee dat geen enkel kunstwerk kan bestaan zonder een menselijk brein dat het kan waarnemen.

Geen Boom, Geen Bos

Er is een oude raadsel die je waarschijnlijk al eerder hebt gehoord, die vraagt: “Als een boom valt in het bos, maar er is niemand in de buurt om het te horen, maakt het dan geluid?” Mary Corse gaf haar visie op die vraag in 2015, in een interview met Alex Bacon voor de Brooklyn Rail. Ze zei: “er is geen buitenwereld zonder waarneming. Met andere woorden, de boom valt niet als niemand kijkt.” Alles aan dit raadsel is afhankelijk van de mensheid. Als er niemand in het bos is met cognitief waarnemingsvermogen, maakt de boom niet alleen geen geluid, maar is er ook geen boom, want het woord boom, het begrip bos, het concept geluid—dit zijn allemaal menselijke constructies. Ze bestaan onafhankelijk van concrete werkelijkheden alleen in onze geest. Het idee van bestaan vereist waarneming.

Mary Corse - Untitled (Black Earth Series), 1978. Keramiek, twee tegels, 96 x 48 inch (243,8 x 121,9 cm). Met dank aan Kayne Griffin Corcoran, Los Angeles, Lehmann Maupin, New York; en Lisson Gallery, Londen. Foto © Mary Corse

Kunst is dus de hervorming van het bestaan zoals zichtbaar gemaakt door het lichaam en vertaald door de geest. Corse is niet zozeer een Light and Space-kunstenaar als wel een kunstenaar wiens ervaring van de werkelijkheid is beïnvloed door de eigenschappen van licht en ruimte. Haar fascinatie begon op een avond in de jaren 60 tijdens het autorijden, toen ze de reflecterende aard van de witte lijnen op de weg opmerkte. Ze voelde het bestaan van licht en ruimte door haar ervaring ervan. Toen ze terugkeerde naar haar atelier en probeerde die ervaring te vertalen, om te vormen tot een fysiek object, leidde haar poging ertoe dat ze op zoek ging naar dezelfde glazen bolletjes die in geschilderde wegmarkeringen worden gebruikt, zodat ze die in haar verf kon mengen. Deze doorbraak maakte het mogelijk dat kijkers hetzelfde gevoel zouden kunnen delen dat zij in haar auto had toen ze haar werk ontmoetten.

Mary Corse - Untitled (Black Earth Series), 1978. Keramiek, twee tegels, 96 x 48 inch (243,8 x 121,9 cm). Met dank aan Kayne Griffin Corcoran, Los Angeles, Lehmann Maupin, New York; en Lisson Gallery, Londen. Foto © Mary Corse

Licht, Ruimte, Kleur, Aarde en Geest

Naast haar schilderijen met glazen bolletjes onderzoekt de Whitney-retrospectief ook vele andere werkseries die Corse heeft ontwikkeld. Een voorbeeld zijn haar lichtdozen, die ze eerst maakte door dozen gevuld met gloeilampen aan de muur te hangen, met draden die eraf hingen. Daarna verwijderde ze de muur en hing de lichtdozen aan draden die aan het plafond waren bevestigd. Vervolgens besloot ze de draden helemaal weg te halen, dus volgde ze een natuurkundecursus en leerde ze haar eigen generator bouwen met Tesla-spoelen. Corse probeerde de ervaring zo te isoleren dat het werk geen spoor van haar hand liet zien. Ze wilde een ervaring maken die volledig objectief was.

Mary Corse - Untitled (White Multiple Inner Band), 2003. Glazen microsferen en acryl op doek, 96 x 240 inch (243,8 x 609,6 cm). Met dank aan Kayne Griffin Corcoran, Los Angeles, Lehmann Maupin, New York; en Lisson Gallery, Londen. Foto © Mary Corse

Haar natuurkundestudies brachten haar echter bij de kwantumfysica, die haar de les van de boom en het bos leerde: dat objectiviteit niet bestaat; alles is subjectief. Toen ze de subjectiviteit van waarneming weer omarmde, keerde Corse zich af van plastic en licht en maakte een serie werken die ze Black Earth-schilderijen noemde—zwarte keramische platen gemodelleerd naar afdrukken van de aarde rond haar landelijke huis in Californië. Zoals te zien is in de Whitney-tentoonstelling, weerkaatsen de keramische oppervlakken van deze Black Earth-schilderijen nog steeds licht, maar licht is niet hun enige aandachtspunt. Hun aanwezigheid verandert als de kijker eromheen loopt, waardoor de werken kinetisch worden. Dat betekent dat ze eigenlijk meer over energie gaan, het onderliggende principe van zowel beweging als licht.

Mary Corse - Untitled (White Diamond, Negative Stripe), 1965. Acryl op doek, 84 x 84 inch (213,36 x 213,36 cm). Collectie van Michael Straus. Foto © Mary Corse

Kunst is een Toestand van de Geest

Naast haar Light Boxes, White Light-schilderijen en Black Earth-schilderijen bevat de Whitney-overzichtstentoonstelling ook voorbeelden van de vrijstaande, meerpaneelige sculpturen die Corse maakt. Deze werken gebruiken licht door het te weerkaatsen op hun witte, beschilderde oppervlakken, en ze maken ook gebruik van de dunne stroken lege ruimte die tussen de panelen bestaan. Die scheiding, bestaande uit leegte, is een idee waar Corse vaak op terugkomt. In haar vroegste werken verdeelde ze haar schilderijen met een verticale streep. In sommige recente werken is er ook een middenlijn, maar die is alleen zichtbaar van voren—hij verdwijnt als je van opzij kijkt. Evenzo zou als je een van haar vrijstaande sculpturen van opzij bekijkt, de scheiding ook verdwijnen. Dit roept opnieuw vragen op over de relatie tussen bestaan en waarneming.

Mary Corse - Untitled (Two Triangular Columns), 1965. Acryl op hout en plexiglas, twee delen, 92 x 18 1/8 x 18 1/8 inch (233,7 x 46 x 46 cm) en 92 x 18 1/16 x 18 inch (233,7 x 45,9 x 45,7 cm). Whitney Museum of American Art, New York; schenking van Michael Straus ter nagedachtenis aan Howard en Helaine Straus 2016.6a-b

Interessant genoeg staan zulke vragen ook centraal in haar professionele loopbaan, aangezien de belangstelling voor haar werk de laatste jaren enorm is gegroeid. Ze heeft altijd rustig gewerkt, zelden geëxposeerd en zelden contact gezocht met haar tijdgenoten. Nu zoveel meer mensen en instellingen zien wat ze heeft bereikt, wordt haar loopbaan concreter. Daarom is een overzichtstentoonstelling als deze in het Whitney nu belangrijker dan ooit. Het werkt als een soort ontsmettingsmiddel, dat de ziekte van wispelturigheid in de kunstwereld bestrijdt door te laten zien dat Corse tijdloos en onclassificeerbaar is, en haar definitie als Light and Space-kunstenaar weerlegt door te tonen dat haar werk net zo complex is als de geest die het kan waarnemen.

Afbeelding: Mary Corse - Untitled (Space + Electric Light), 1968. Argonlicht, plexiglas en hoogfrequentiegenerator, 45 1/4 x 45 1/4 x 4 3/4 inch (114,9 x 114,9 x 12,1 cm). Museum of Contemporary Art San Diego; museumaankoop met fondsen van de Annenberg Foundation. Foto door Philipp Scholz Rittermann

Door Phillip Barcio