Praktyczny przewodnik po teorii koloru dla kupującego sztukę

Kolor w sztuce jest jak smak w kuchni. Zakres możliwych przejawów obu tych cech jest tak ogromny, że wydaje się nieskończony. Możemy opisywać kolory i smaki jedynie w odniesieniu do naszych doświadczeń. Możemy powiedzieć: „Banany są żółte i słodkie.” Ale nie wszystkie banany są żółte, a te żółte nie są takie od razu i nie pozostają żółte długo. Intensywność słodyczy banana zależy od aromatów, które mogą dodawać lub usuwać warstwy percepcyjne. Kucharz mógłby spędzić całe życie na analizowaniu złożoności smaków. Podobnie miłośnik sztuki mógłby poświęcić całe życie na próby opisania kombinacji kolorów w jednym obrazie i zakresu efektów, jakie wywołuje on na jego psychice. To jest istota teorii koloru: staramy się opisać kolor i jego odpowiadające efekty. To trudne, a może nawet niemożliwe, ale w tym właśnie tkwi przyjemność.

„Kolor jest kluczowy w malarstwie, ale bardzo trudno o nim mówić. Prawie nic, co można powiedzieć, nie wytrzymuje próby uogólnienia... zależy od zbyt wielu czynników...” - Roy Lichtenstein

Koncepcje koloru

Wielu wybitnych myślicieli próbowało, być może daremnie, przyjąć jedną, spójną koncepcję koloru, wśród nich między innymi Leonardo Da Vinci i Isaac Newton. To, co powiedziano i napisano o kolorze, wypełnia tomy w bibliotekach. A jednak im więcej studiujemy kolor, tym mniej zdaje się nam wszystkim zgadzać co do jego cech. Wiemy, że kolory wywołują w nas uczucia. I wiemy, że rozmowa o naszych uczuciach pomaga nam się łączyć.

W swoim projekcie „Time Keeping With Color” nadchodząca artystka IdeelArt Debra Ramsay używa koloru, by przywołać pory roku i upływ czasu. Nakładając akrylową farbę na tkaninę i płytę, przedstawia pasy kolorów w układach sugerujących potężne, uniwersalne emocje. Patrząc na prace Ramsay, nie przejmuj się poprawnością terminologii. Po prostu pozwól, by twoje słownictwo kolorów rosło z twoich prawdziwych zainteresowań i pasji. Niech twoja osobista reakcja poprowadzi cię w opisie tego, jak kolor na ciebie działa.

„Kolor oświetlonego przedmiotu uczestniczy w kolorze tego, co go oświetla.” - Leonardo da Vinci

Debra Ramsay - Honeysuckle 4, 2016. Akryl na przezroczystym pleksi. 21 x 50,8 cm.

Światło i pigment

Kolor zachowuje się inaczej jako światło, a inaczej jako pigment. Mieszanie czerwonego światła z zielonym daje światło białe. Nie dzieje się tak z czerwonym i zielonym pigmentem. Dlatego kombinacja kolorów w obrazie abstrakcyjnego artysty Richard Caldicott oddziałuje na widzów zupełnie inaczej niż ta sama kombinacja kolorów w dziele artysty światła Jamesa Turrella. Światło otoczenia również zmienia odbiór koloru. Obraz pokazany w jasnym, białym świetle ukazuje inne odcienie niż ten sam obraz pokazany w miękkim lub żółtym świetle.

„Kolor to wrażliwość w materialnej formie.” - Yves Klein

Richard Caldicott - Untitled 153, 2000. Odbitka C. 61 x 50,8 cm.

Ciepło i chłód

Większość ludzi poznaje kolory ciepłe i zimne z map pogodowych. Gorące klimaty przedstawiane są w odcieniach czerwieni, zimne w odcieniach niebieskiego. Zazwyczaj, jeśli dzieło sztuki dominuje kolorami kojarzonymi ze światłem dziennym, takimi jak żółty, pomarańczowy i czerwony, można powiedzieć, że ma ciepłą paletę barw. Dzieła zdominowane przez błękity, zielenie lub szarości mają palety chłodne.

„Cały świat, jaki widzimy, dociera do nas przez mistyczne królestwo koloru.” - Hans Hofmann

Daniel Göttin - 2003 Untitled 3, 2003. Akryl na bawełnianej tkaninie na MDF. 40 x 36 cm.

Jasność, nasycenie i odcień

Prawie każde ludzkie doświadczenie koloru zależy od czynników jasności, nasycenia i odcienia. Jasność odnosi się do tego, jak jasny lub ciemny wydaje się kolor. Nasycenie odnosi się do tego, jak żywy jest kolor. Odcień opisuje sam kolor. Ludzkie oko potrafi dostrzec znacznie więcej niż tylko kolory tęczy; może rozróżnić niemal trzy miliony różnych odcieni, co jest z intensywnością i głębią badane przez artystów abstrakcyjnych takich jak Tilman, którzy eksplorują odważne, monochromatyczne tematy w swoich pracach.

„Dlaczego dwa kolory, położone obok siebie, śpiewają? Czy można to naprawdę wyjaśnić?” - Pablo Picasso

Tilman - Anywhere Now 19.15, 2015. Lakier na MDF i aluminium. 110 x 120 x 4 cm.

Harmonia kolorów

Niektórzy nabywcy dzieł sztuki szukają prac, które wywołują u nich napięcie lub niepokój. Inni szukają dzieł, które dają im poczucie spokoju. To sprawia, że najbardziej osobistą, a więc najważniejszą koncepcją współczesnej teorii koloru jest idea, że pewne kolory razem mogą wydawać się harmonijne. Malarz abstrakcyjny Daniel Göttin eksperymentuje z tym pojęciem w swoich obrazach, tworząc harmonijne kombinacje kolorów, które zdają się drgać własną emocją i wrażliwością.

„Dąż do najsilniejszego możliwego efektu koloru. Treść nie ma znaczenia.” - Henri Matisse

Najważniejszą rzeczą do zapamiętania o teorii koloru jest to, że jako nabywcy dzieł sztuki nie mamy żadnego obowiązku, by w ogóle o niej mówić. Jesteśmy wolni, by tworzyć własne teorie. Liczy się to, co kolory dla nas znaczą.

Zdjęcie wyróżnione: Richard Caldicott - Chance/Fall (11), 2010, 2010. Odbitka C. 127 x 101,6 cm.