Jak Art Recovery odnalazło skradzione obrazy Hansa Hofmanna po 12 latach

Kradzież dzieł sztuki może wkrótce stać się mniej opłacalna. W dużej mierze jest to zasługa jednego z najbardziej skutecznych detektywów sztuki na świecie – urodzonego w Brooklynie Christophera Marinello, który niedawno zwrócił na siebie uwagę, pomagając odzyskać zbiór obrazów Hansa Hofmanna skradzionych 12 lat temu z magazynu dzieł sztuki w Nowym Jorku. Obrazy trafiły w ręce legalnego handlarza sztuką po tym, jak złodziej powierzył je tam na sprzedaż. Historia ich odzyskania ukazuje zarówno to, co proste, jak i to, co skomplikowane w mrocznym świecie skradzionej sztuki. Trudności wynikają z faktu, że kradzież dzieł sztuki jest z natury trudna do zbadania. Sztuka często i legalnie zmienia właścicieli bez odpowiedniej dokumentacji lub z jej brakiem. Nawet w rzadkich przypadkach, gdy śledczy mają wyraźny trop, dzieła sztuki łatwo ukryć, łatwo podrobić, a ich identyfikacja i autentyfikacja jest trudniejsza niż np. naruszenie praw autorskich czy kradzież motocykla z wieloma numerami seryjnymi na częściach. Dodatkowo, jeśli dzieło jest ważne, jest też prawdopodobnie ubezpieczone, co oznacza, że straty finansowe większości ofiar są minimalne. To właśnie dlatego, mimo że kradzież dzieł sztuki jest trzecim najbardziej dochodowym rodzajem przestępstwa (po handlu narkotykami i bronią), nie jest priorytetem żadnej dużej organizacji zwalczającej przestępczość na świecie. Większość miast nie posiada wyspecjalizowanej policji ds. sztuki. Policje Nowego Jorku i Los Angeles mają podobno tylko po jednym specjaliście ds. przestępstw artystycznych. Nawet Scotland Yard i FBI razem zatrudniają mniej niż dwadzieścia osób zajmujących się przestępstwami artystycznymi. Jednak jak pokazuje sprawa zaginionych obrazów Hansa Hofmanna, w biznesie kradzieży sztuki jest też coś niemal komicznie prostego. Otóż, w pewnym momencie jedynym sensem kradzieży dzieł sztuki jest możliwość ich ponownej sprzedaży. Najwięksi nabywcy to legalni kolekcjonerzy, tacy jak muzea i osoby publiczne, więc odsprzedaż jest możliwa tylko wtedy, gdy druga strona nie zdaje sobie sprawy, że kupuje skradzioną sztukę. W tym miejscu wkracza Marinello i Art Recovery International. Rewolucjonizują odzyskiwanie skradzionej sztuki za pomocą strony internetowej o nazwie Artive, która pomaga złapać złodziei dzieł sztuki w momencie sprzedaży.

Wymów to jak Archive

Artive to non-profitowa, przeszukiwalna, internetowa baza danych skradzionej sztuki. Jest to kolejna generacja bazy danych pierwotnie założonej przez nieuczciwego, często krytykowanego Juliana Radcliffe’a, założyciela Art Loss Register, najemniczej organizacji zajmującej się odzyskiwaniem skradzionej sztuki, dla której Marinello kiedyś pracował. (Marinello opuścił Art Loss Register w 2013 roku, zakładając Art Recovery International, powołując się na jej nieetyczne praktyki, które zdecydowanie warto wyszukać w Google.) Marinello postrzega tę bazę jako swego rodzaju srebrną kulę, która, jeśli zostanie właściwie użyta, powinna powstrzymać sprzedaż skradzionej sztuki przez legalnych pośredników. Oto jak to działa: jeśli jesteś ofiarą kradzieży dzieła sztuki, możesz wejść na stronę i bezpłatnie zarejestrować swoje skradzione dzieło. To sprawia, że jest ono natychmiast dostępne do wglądu dla każdego, kto jest zarejestrowany na stronie, gdziekolwiek się znajduje.

Zarejestrowani użytkownicy to domy aukcyjne, muzea, prywatni kolekcjonerzy, galerie sztuki, prywatni handlarze, a nawet policja. Jeśli ktoś zgłosi się do domu aukcyjnego z obrazem na sprzedaż, dom aukcyjny może łatwo zalogować się na Artive i wyszukać dzieło. Jeśli ktoś gdziekolwiek zarejestrował je jako skradzione, oprogramowanie do dopasowywania obrazów ujawni ten fakt, a dom aukcyjny może co najmniej odmówić sprzedaży dzieła, a w najlepszym wypadku powiadomić władze. Podobnie można przeszukać każdy internetowy katalog dzieł wystawianych na aukcję, jak również wszystkie dzieła wystawione na sprzedaż online przez prywatnych lub komercyjnych handlarzy i porównać obrazy z bazą Artive. W ten sposób, nawet jeśli sprzedający i kupujący nie dopełnili należytej staranności, władze mogą zostać poinformowane, że skradzione dzieło jest wystawione na sprzedaż.

Hans Hofman - obraz, dzięki uprzejmości Art Recovery International, Londyn

Koniec ery dla złodziei dzieł sztuki

W przypadku skradzionych obrazów Hansa Hofmanna, Marinello i jego zespół odkryli jedno z zaginionych dzieł, gdy jego zdjęcie pojawiło się w katalogu internetowej aukcji. Po tym, jak nie udało się go sprzedać, śledzili je do galerii, gdzie właściciel próbował je wystawić na sprzedaż. Właściciel galerii przekazał policji cztery inne dzieła Hofmanna i doprowadził ich do złodzieja. Według Artnet News, była to osoba pracująca w magazynie dzieł sztuki, gdzie obrazy były przechowywane, która wcześniej została skazana za kradzież rzeźb z tego samego magazynu i próbę ich sprzedaży przez legalnych pośredników. Ta historia powinna być ostrzeżeniem dla wszystkich w branży sztuki. Ale powinna też być jasnym światłem nadziei. Czasy łatwego oszukiwania przez złodziei minęły. Jeśli kupujesz lub sprzedajesz sztukę albo jeśli zaginęło dzieło, które posiadasz, Artive jest tutaj i jest łatwe w użyciu. A jednak, co dziwne, stosunkowo niewiele osób ze świata sztuki z niego korzysta.

Może to wynikać z faktu, że choć wystawienie skradzionego dzieła jest bezpłatne, przeszukanie bazy kosztuje niewielką opłatę. Według Marinello, większość sprzedawców na rynku wtórnym kieruje się wyłącznie zyskiem. Nie chcą płacić nawet drobnej opłaty za przeszukanie bazy. To sprawia, że jeszcze bardziej konieczne jest, aby kupujący dokładnie sprawdzali pochodzenie dzieł. Nie tylko zniechęcisz do kradzieży dzieł sztuki, ale także unikniesz dodatkowych kosztów, które mogą się pojawić, jeśli kupisz i później sprzedasz skradzione dzieło. A jakie są te koszty? Poza możliwym ściganiem, możesz zostać zmuszony do zwrotu dzieła prawowitemu właścicielowi bez odszkodowania. Możesz też zostać pozwany. A co najgorsze, możesz doświadczyć upokorzenia, gdy zostaniesz ujawniony jako leniwy i nieuczciwy kolekcjoner. Biorąc pod uwagę te możliwości, niewielka cena za zachowanie należytej staranności to prawdziwa okazja.

Hans Hofman - obraz, dzięki uprzejmości Art Recovery International, Londyn

Zdjęcie główne: Hans Hofman - obraz, dzięki uprzejmości Art Recovery International, Londyn

Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych

Autor: Phillip Barcio