Louise Bourgeois Sztuka i redukcja formy

Dla tych, którzy postrzegają sztukę abstrakcyjną jako drogę do bardziej wnikliwego i pełniejszego życia, Louis Bourgeois była ucieleśnieniem ideału. Jednak nie ze względu na jej zasługi czy nagrody, ani sławę, którą zdobyła: wręcz przeciwnie. To dlatego, że sztuka Louis Bourgeois przemawia do tego, co istotne w naszym codziennym życiu. Parafrazując Gichina Funakoshiego, ojca nowoczesnego karate, kiedy uświadamiamy sobie, jak coś odnosi się do naszego codziennego życia, wtedy odkrywamy jego istotę. Świat sztuki zbyt często definiowany jest przez manifesty i dzielony na ruchy, epoki i style. Artyści zbyt często są kategoryzowani według płci, rasy, narodowości i wykształcenia. Łatwo zapominamy, że prawdziwa wartość sztuki istnieje poza takimi drobnymi podziałami. Dzieła Louise Bourgeois pewnie wznoszą się ponad klasyfikacje. Jej estetyczny wkład szczerze zajmuje przestrzeń zarówno figuratywną, jak i symboliczną. Jest groteskowy, a zarazem wzniosły. Eksplorowała każdą wyobrażalną dziedzinę, nigdy nie przywiązując się do żadnego konkretnego nurtu, a jednak po drodze wynalazła kilka trendów. W trakcie siedmiodekadowej kariery osiągnęła to, co niewielu innym artystom abstrakcyjnym się udało: stworzyła osobistą sztukę o uniwersalnym wymiarze.

Sprzeczne siły

Louise Bourgeois urodziła się w rodzinie pełnej sprzeczności. Jej ojciec był udanym żywicielem, ale jednocześnie największym zagrożeniem dla bezpieczeństwa Louise. Jej rodzice byli partnerami w biznesie i w życiu, jednak ojciec bez skrupułów angażował się w romanse, które zagrażały stabilności obu tych sfer. Niania i nauczycielka Louise, która miała być opiekunką i przewodniczką, w rzeczywistości była kochanką jej ojca. Matka Louise, tkaczka w rodzinnej firmie tekstylnej, była kochającą, opiekuńczą siłą i jej najzagorzalszą obrończynią, ale była też fizycznie słaba i ostatecznie zmarła młodo.

Przez całe swoje młode lata Louise była świadkiem codziennej brutalności domu, który jednocześnie był zdefiniowany i zagrożony przez uczucia. Doświadczała surowej prawdy o kruchości ludzkiego charakteru. Czuła zazdrość, gniew, strach, samotność i zagubienie. Jednak nigdy nie brakowało jej schronienia, jedzenia, ubrania ani nauki. Była kochana i ceniona, przynajmniej przez jednego z rodziców. Gdy jej matka zmarła, Louise miała 21 lat i studiowała matematykę na uniwersytecie. Zamiast kontynuować tę ścieżkę, której pragnął dla niej ojciec, Louise zainspirowana śmiercią matki postanowiła radykalnie zmienić swoje życie. Wybrała drogę, która pozwoliła jej zmierzyć się z własnymi uczuciami i je wyrazić. Porzuciła matematykę i poświęciła się życiu artystki.

Louise Bourgeois - FEMME, 2005. Brąz, patyna azotku srebra. 33 × 41,9 × 19,7 cm. © 2018 The Easton Foundation

Symbolizm i psychoterapia

Przez sześć lat po śmierci matki Louise studiowała sztukę i zdobywała praktyczną wiedzę, odwiedzając pracownie znanych artystów i pomagając przy ich wystawach. W wieku 27 lat na krótko otworzyła sklepik w rogu sklepu tekstylnego ojca, sprzedając reprodukcje dzieł sztuki. Ojciec pozwolił jej korzystać z tej przestrzeni, ponieważ była to działalność gospodarcza. Pewnego dnia w sklepie nawiązała rozmowę z kolekcjonerem. Jak sama mówiła, „między rozmowami o surrealizmie i najnowszych trendach,” wzięli ślub.

Tym kolekcjonerem był Robert Goldwater, ceniony historyk sztuki z Ameryki. Robert i Louise przeprowadzili się do Nowego Jorku, gdzie Louise kontynuowała naukę sztuki i poszerzała zakres swojej twórczości estetycznej. Pod wpływem surrealizmu i koncepcji psychoterapii zwróciła się do traumatycznego dzieciństwa jako tematu swojej sztuki. Rozwinęła symboliczny język form oparty na połączeniu wspomnień i snów.

Louise Bourgeois - Give or Take (Jak się dziś rano czujesz), 1990. Odlewana i polerowana rzeźba z brązu. 11,4 × 22,9 × 15,2 cm. Edycja 5/20. Caviar20, Toronto. © 2018 The Easton Foundation

Symbolizm Louise Bourgeois

Symboliczny język wizualny Louise składał się z osobistych obrazów, które dla niej miały oczywiste znaczenie. Jednak dla widzów jej sztuka wydawała się dzika, odważna, abstrakcyjna, a nawet szokująca. Jedną z najczęściej pojawiających się form symbolicznych była pająk. Już od lat 40. XX wieku Louise włączała pająki i sieci do swoich rysunków i grafik, a nawet stworzyła serię abstrakcyjnych prac szydełkowych inspirowanych sieciami. Tłumaczyła, że pająki są symbolicznym odniesieniem do jej matki. Matka była tkaczką, a podobnie jak ona, pająki są opiekunami, ponieważ zjadają komary, które przenoszą choroby.

Z czasem formy pająków nabrały monumentalnych rozmiarów, osiągając szczyt w 9-metrowej rzeźbie zatytułowanej Maman. Oprócz pająków, symboliczny język wizualny Bourgeois obejmował klatki, domy, męskie i żeńskie narządy płciowe, przedmioty domowe takie jak krzesła i ubrania, a także często przedstawiała formy biomorficzne przypominające części ciała. Jedno z jej najsłynniejszych dzieł nosi tytuł Zniszczenie ojca i przedstawia wybór przedmiotów przypominających organy i mięso rozłożone na stole, otoczone kulami przywodzącymi na myśl ogromne otwarte usta pełne zębów.

Louise Bourgeois - Pająk, 1997. Stal, gobelin, drewno, szkło, tkanina, guma, srebro, złoto i kość. 449,6 × 665,5 × 518,2 cm. © 2018 The Easton Foundation

Izolowani razem

Wspólnym wątkiem we wszystkich pracach Bourgeois jest to, że wszystkie jej obrazy odnoszą się do jej prywatnych, osobistych doświadczeń. Jednym z najsilniejszych uczuć, które chciała przekazać widzom, była gra między bliskością a izolacją. W latach 40. stworzyła serię form rzeźbiarskich nawiązujących do różnych osób, które znała. Prezentowała je w sposób pozornie przypadkowy. Jednak stopniowo, patrząc na te zestawienia, poszczególne formy zaczynają wyrażać swoje cechy, a każda zyskuje indywidualną osobowość, aż rozwija się między nimi poczucie interakcji.

Uczucia bliskości i izolacji są również integralną częścią serii rzeźbiarskich obiektów, które Bourgeois stworzyła w latach 50., gdy skupiała się na łagodniejszej stronie życia, inspirowana mężem i dziećmi. Przedmioty takie jak Ogród nocny, Cumul I i Clamart Other przedstawiają zgromadzenie form. Te zgromadzenia wydają się organiczne, a jednocześnie ukazują byty, które zbliżyły się do siebie dla ochrony lub pocieszenia.

Louise Bourgeois - Para noży, 1949 (odlewana 1991). Brąz i stal nierdzewna. 171,5 × 30,5 × 30,5 cm. Hauser & Wirth. © 2018 The Easton Foundation

Poza etykietami

Chociaż wiele prac Bourgeois wydaje się figuratywnych, ich istotą jest symbolizm i osobisty charakter. Często przedstawiała nagość i skupiała się na kobiecej formie, ale stanowczo zaprzeczała, by w jej dziełach były jakiekolwiek społeczne lub polityczne przesłania. Była kobietą, a seksualność była silną siłą w jej wychowaniu; w takich obrazach nie było zamierzonej agendy społecznej ani politycznej. Niemniej jednak, ze względu na mocne obrazy w wielu jej pracach, często była utożsamiana ze sztuką feministyczną i LGBTQ. Choć mogłaby nie sprzeciwiać się takiemu przedstawieniu, gdyby żyła dzisiaj, jasno też stwierdziła, że jej celem nie było poruszanie tych kwestii w swojej twórczości. Powiedziała kiedyś: „Moja praca dotyczy problemów, które są przedpłciowe. Na przykład zazdrość nie jest męska ani żeńska.”

Warto rozpatrywać prace Bourgeois na poziomie osobistym. W końcu jej symbolika odnosi się do jej własnych doświadczeń. Jednak każdy z nas może znaleźć w niej coś, z czym się utożsami. Jeśli jesteśmy otwarci, możemy przyjąć ją z perspektywy większej mądrości. Kiedy potrafimy zobaczyć ciało, nie myśląc w kategoriach męskie czy żeńskie, stajemy się mniej odizolowani i bardziej uniwersalnie ludźmi. Kiedy pozwalamy sobie czerpać zarówno z cierpienia, jak i miłości naszych bliźnich, końcowym rezultatem jest wartość dodana zarówno do ich doświadczenia, jak i do naszego własnego.

Zdjęcie wyróżnione: Louise Bourgeois - Łuk histerii, 1993. Brąz, polerowana patyna. 83,8 × 101,6 × 58,4 cm. Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku. © 2018 The Easton Foundation
Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych
Autor: Phillip Barcio