Meest Opvallende Vertegenwoordigers van Afrikaanse Textielkunst bij Sean Kelly

Een nieuwe tentoonstelling van Afrikaanse stofkunst bij Sean Kelly New York, getiteld Ravelled Threads, zet mijn gedachten vol fascinatie in beweging. Ik beken dat ik elke kans om de methoden te zien die abstracte kunstenaars ontwikkelen om sociale en politieke kwesties aan te pakken, waardeer, of het nu individuele kunstenaars zijn zoals Jeffrey Gibson die abstractie gebruiken om stereotypen over inheemse Amerikanen te confronteren, of curatoren zoals Celina Jeffery of Billy Gruner die groepstentoonstellingen organiseren om de gezondheid van de oceanen of genderkwesties in de kunst te onderzoeken. Ravelled Threads brengt tien hedendaagse Afrikaanse abstracte kunstenaars uit meerdere generaties samen die textiel inzetten om wereldwijde thema’s aan te pakken die te maken hebben met identiteit, seksualiteit, geslacht, religie en plaats. Dit zijn concrete kwesties die niet relevanter kunnen zijn in onze tijd, en toch is er weinig aan deze tentoonstelling dat concreet is. De tien kunstenaars wiens werk in de tentoonstelling te zien is—Igshaan Adams, Joël Andrianomearisoa, Ayan Farah, Aboubakar Fofana, Alexandra Karakashian, Abdoulaye Konaté, Lawrence Lemaoana, Senzeni Marasela, Zohra Opoku en Athi-Patra Ruga—vermengen meesterlijk de formele visuele erfgoederen van hun individuele culturen, die vaak verhalen of figuratieve beelden bevatten, met de veelheid aan visuele talen die specifiek zijn voor hedendaagse abstractie. De kunstenaars vertegenwoordigen tien verschillende gezichtspunten op identiteit. Eén ervan tart zelfs de grenzen van de tentoonstelling, want hij komt niet uit Afrika maar uit de VAE. Wie heeft besloten dat de VAE bij Azië hoort en niet bij Afrika? Maakt het eigenlijk wel uit van welk continent iemand afkomstig is? Zoals de titel van deze tentoonstelling suggereert, gaat abstractie over het maken van ruimte in de kunst voor het ontstaan van complicaties. Iets “ravelen” betekent het verstrikken, verwarren, door elkaar halen. Dat is het aspect van deze tentoonstelling dat ik verhelderend vind. Het benadrukt werk dat het idee toont dat abstractie om relevant te blijven in cultureel en politiek beladen tijden complex moet blijven.

Stoffen van Identiteit

Geen van de werken in Ravelled Threads lenen zich voor een snelle interpretatie. Een reeks geometrische geweven werken van Joël Andrianomearisoa lijken in eerste instantie eenvoudig—als sierlijke tapijttegels. Maar bij nadere beschouwing roepen hun genuanceerde tinten en ingewikkelde texturen evenzeer geografie en geologie op als geometrie. Een groep wandtapijten van Athi-Patra Ruga toont spookachtige, figuratieve beelden die je uitnodigen hun verhalen te overdenken. Toch suggereert hun subtiel scheve vorm dat er iets niet klopt—dingen zijn niet zoals ze zouden moeten zijn, of zoals ze lijken te zijn. Deze werken zijn tegelijkertijd van alles. Ze zijn twee- en driedimensionaal. Ze zijn deels schilderij, deels weefwerk en deels beeldhouwwerk. Ze dagen uit op zowel fysieke als metafysische manieren.

Installatiezicht van Ravelled Threads bij Sean Kelly, New York. Fotografie: Jason Wyche, New York. Met dank aan: Sean Kelly, New York

Voor mij is een van de meest uitdagende stukken in de tentoonstelling “Passage I, II, III” (2018), een geweven drieluik van Igshaan Adams uit Kaapstad, Zuid-Afrika. De materiële aanwezigheid van dit werk lijkt op het eerste gezicht gescheurd, maar de ingewikkelde netwerken die het bij elkaar houden zijn in feite stevig en strak. De patronen lijken willekeurig, maar hoe langer je ernaar kijkt, hoe meer ze de kracht van hun organische structuren onthullen. De kleuren, die aanvankelijk gedempt lijken, verschijnen na verloop van tijd als een fantastische regenboog van tinten die relaties vormen die mooi en complex zijn. “Passage I, II, III” is een opvallend object, met genoeg formele abstracte inhoud om tot lange overpeinzing aan te zetten. En het wordt nog betekenisvoller wanneer het verhaal van de kunstenaar wordt meegewogen. Adams is zelf een verward wandtapijt van invloeden. Geboren in een gemengd gezin, werd hij volgens de apartheidwetten als “kleurling” beschouwd. Hij groeide op in een christelijk gezin, maar is moslim. Zijn seksualiteit als homoseksuele man brengt hem in conflict met veel van zijn culturele invloeden. In zijn werk zie ik de inherente kracht van het idee van kleurrelaties; de boodschap dat uiteenlopende structuren kunnen samensmelten tot iets sterks; en het bewijs dat er zelfs in gescheurde staat schoonheid schuilt in de organische complexiteit van het bestaan.

Installatiezicht van Ravelled Threads bij Sean Kelly, New York. Fotografie: Jason Wyche, New York. Met dank aan: Sean Kelly, New York

Bewaarders van Geschiedenis

Een ander hoogtepunt van Ravelled Threads zijn de textielassemblages van de 65-jarige Malinese kunstenaar Abdoulaye Konaté, vooral zijn monumentale “Composition en jaune” (2018), die 267 x 329 centimeter meet. Konaté maakte het werk met een arbeidsintensief proces van het naaien van stoffen kwastjes in lagen, waardoor een franje-effect ontstaat. Hoewel de titel van het werk alleen naar kleur verwijst, is de beeldtaal rijk aan symboliek. Het put uit andere werken in deze serie, die abstracte beelden van vlinders, menselijke vormen, plantleven en hemelse vormen bevatten. “Composition en jaune” verenigt veel van deze elementen en presenteert een lappendeken van patronen en vormen die een verbond van mensheid, natuur en sterren suggereren. Tegelijkertijd voeren de geometrische vormen, lijnen en kleurrelaties moeiteloos een gesprek met de geschiedenis van de modernistische abstracte kunst, zodat een puur abstracte lezing van het werk even lonend is.

Installatiezicht van Ravelled Threads bij Sean Kelly, New York. Fotografie: Jason Wyche, New York. Met dank aan: Sean Kelly, New York

Wat ik zo waardeer aan alle werken in deze tentoonstelling is dat ze samen een onderling verbonden geschiedenisregister vormen. Ze fungeren als verteller voor wie bereid en in staat is de gelaagde symboliek te lezen; ze vermengen de oude kunst- en ambachtstradities van Centraal-Afrika met de theorieën en praktijken van de Europese abstractie, die in zoveel gevallen rechtstreeks geïnspireerd zijn door dezezelfde Afrikaanse worteltradities. Ondertussen registreert de materiële aanwezigheid van de tentoonstelling een geschiedenis waarin stof altijd zowel nuttige als esthetische doelen heeft gediend. En hoewel sommige kunstwerken, zoals “When the Wicked Rule” (2018) van Lawrence Lemaoana, of “Within Us” (2018) van Zohra Opoku, op sommige manieren openlijk politiek betrokken zijn, verwijzen veel anderen naar een bredere boodschap. Hun methoden, hun beeldtaal en hun objectieve aanwezigheid verklaren het enorme, wereldwijde en tijdloze netwerk van invloeden dat de hedendaagse abstractie voedt, zowel in Afrika als daarbuiten. Ravelled Threads is te zien bij Sean Kelly New York tot en met 3 augustus 2018.

Uitgelichte afbeelding: installatiezicht van Ravelled Threads bij Sean Kelly, New York. Fotografie: Jason Wyche, New York. Met dank aan: Sean Kelly, New York

Door Phillip Barcio