Sigmar Polke i jego eksperymenty z malarstwem abstrakcyjnym

Jakie są granice wiedzy? Czy zawsze możemy nauczyć się wyjścia z naszych problemów? A może czasem musimy polegać na czymś poza wiedzą, jak instynkt, mistycyzm czy magia? Sigmar Polke uważał, że wiedza jest z natury niewystarczająca; że może nas zaprowadzić tylko do pewnego momentu w poszukiwaniu spójnej rzeczywistości; i że prawda jest bardziej wielowarstwowa, niż zdajemy sobie sprawę. Zarówno w swojej sztuce, jak i życiu osobistym Polke eksperymentował. Zanim zmarł w 2010 roku w wieku 69 lat, odbył wielokrotne podróże po świecie, spędził lata mieszkając w artystycznej komunie, eksperymentował z psychodelicznymi środkami, wychował rodzinę i przez 14 lat wykładał jako profesor na Akademii Sztuk Pięknych w Hamburgu. Ponadto prowadził płodną, wielodyscyplinarną karierę artystyczną, której dzieła prezentowano na międzynarodowych wystawach galerii i muzeów oraz wielokrotnie na Documenta i Biennale w Wenecji. Choć Polke pozostawił po sobie zdumiewająco różnorodne i wpływowe dzieło, trudno mówić o nim autorytatywnie. Prawie nigdy nie udzielał wywiadów i rzadko pisał lub mówił o znaczeniu swojej sztuki. W rzadkich przypadkach, gdy to robił, używał słowa „może”, przywołując możliwości zamiast rozwiązań. Może Polke był prowokatorem. Może czerpał przyjemność z frustrowania ludzi, którzy potrzebują, by sztuka była wyjaśniona. A może po prostu wierzył, że istnieje granica tego, co można poznać o dziele sztuki, nawet przez samego artystę.

Marsz Naprzód

Kiedy Sigmar Polke ukończył szkołę artystyczną, wkroczył w szybko zmieniający się świat Niemiec lat 60. Kraj był dosłownie i kulturowo podzielony. Niemcy Wschodnie znajdowały się pod kontrolą sowiecką. Ludzie tam mieli niemal zerowy dostęp do zachodnich mediów i byli ekonomicznie, społecznie oraz kulturowo tłumieni. Oficjalną formą sztuki w Niemczech Wschodnich był realizm socjalistyczny. Pozwalał on na ograniczony zakres wyrazu, mający wspierać i promować sowiecką agendę.

Na uniwersytecie Polke był uczniem artysty konceptualnego Josepha Beuysa, który zaszczepił wszystkim swoim studentom znaczenie i ogromną moc idei. Po ukończeniu studiów Polke i jego koledzy, wśród nich malarz Gerhard Richter, założyli własny ruch artystyczny, by wyzwać panującą sytuację kulturalną w swoim kraju. Nazwali go realizmem kapitalistycznym. Przywłaszczył on sobie obrazy i techniki reklamy, która dominowała w powojennym europejskim krajobrazie wizualnym. Poprzez ten ruch Polke i jego przyjaciele mogli jednocześnie satyrycznie odnosić się do sowieckiej doktryny, krytykując jednocześnie rosnący materializm Europy Zachodniej.

Sigmar Polke - Bez tytułu Mönchengladbach 1983), 1983. Nadmalowana litografia na kartonie. 65 × 92 cm. Galeria Setareh, Düsseldorf. © Majątek Sigmara Polke / DACS, Londyn / VG Bild-Kunst, Bonn

Siła Eksperymentu

Pomimo natychmiastowego sukcesu, Polke pozostał przy realizmie kapitalistycznym tylko przez krótki czas, zanim zaczął poszukiwać innych metod wyrazu. Oprócz malarstwa niemiecki artysta zaczął pracować z filmem i fotografią, szczególnie badając sposoby zniekształcania uchwyconych obrazów poprzez kreatywne aranżacje, wielokrotne naświetlenia i manipulacje w ciemni. Podczas gdy realizm kapitalistyczny pomagał Polke wyrażać opinie, jego nowe eksperymenty pomagały mu odnajdywać pytania.

W latach 70. Polke zawiesił pracę w pracowni, by podróżować po świecie z aparatem. Spędził dłuższe okresy w Ameryce Południowej, Azji Południowo-Wschodniej, Europie i Stanach Zjednoczonych. Eksperymentował także z LSD i innymi środkami zmieniającymi świadomość, by uchwycić w swojej pracy poczucie alternatywnej wizji. Pod koniec lat 70. jego podróże wystawiły go na różnorodne wpływy kulturowe oraz ogromny wachlarz nowych tkanin, pigmentów i technik. Eksperymenty dały mu wielowarstwowy i złożony obraz rzeczywistości. Wszystkie te wpływy połączyły się po powrocie do pracowni.

Sigmar Polke - Frau Herbst und ihre zwei Töchter (Pani Jesień i jej dwie córki), 1991. Żywica sztuczna, akryl na tkaninie syntetycznej. Kolekcja Walker Art Center, Minneapolis. Dar Ann i Barrie Birks, Joan i Gary Capen, Judy i Kenneth Dayton, Joanne i Philip Von Blon, Penny i Mike Winton, z dodatkowymi funduszami z T. B. Walker Acquisition Fund, 1991. Walker Art Center, Minneapolis. © Majątek Sigmara Polke / DACS, Londyn / VG Bild-Kunst, Bonn

Tkanki Rzeczywistości

Polke rozwinął radykalnie nowy styl malarski oparty na tym, czego nauczył się podczas dekady podróży. Zamiast malować na płótnie, sięgnął po tkaniny syntetyczne, które były już zadrukowane kolorami i wzorami, które uważał za dialogujące z jego procesem twórczym. Do pigmentów sięgał po różnorodne egzotyczne źródła, takie jak pył meteorytowy, czerwony ołów, pigment kwiatowy, zmielone narzędzia kamienne, srebrną folię, tlenek srebra, żywicę damarową i różne inne egzotyczne, często trujące substancje. Jako źródła obrazów wykorzystywał swoją obszerną kolekcję książek zawierających odniesienia do kultury, mitologii i historii sztuki.

Jego technika była tak samo eksperymentalna jak używane materiały. Zaczynał od wylewania chemikaliów i żywic na przód i tył tkaniny, kierując ich przepływem, gdy plamiły tkaninę w półkontrolowany sposób. Następnie malował na froncie, często używając farb dyspersyjnych, które wchodziły w nieprzewidywalne interakcje z innymi warstwami pigmentu. Używał projektorów, by dodawać nakładające się figuralne obrazy do kompozycji. Czasem pozostawiał część tkaniny nietkniętą. Innym razem plamy powodowały, że duże fragmenty tkaniny stawały się całkowicie przezroczyste, odsłaniając ramy i nawet ścianę za obrazem. Polke łączył wszystkie te elementy w wielowarstwowe, abstrakcyjne kompozycje, które wciąż wydają się rewolucyjne.

Sigmar Polke - Tak się siedzi poprawnie (po Goyi), 1982. Akryl na tkaninie. 200 x 190 cm. Kolekcja prywatna. Baden-Baden (po lewej) / Sigmar Polke - Dr. Berlin, 1969-74 (po prawej). © Majątek Sigmara Polke / DACS, Londyn / VG Bild-Kunst, Bonn

Dostrzeganie Tego, Co Ignorowane

Polke kontynuował radykalnie eksperymentalne podejście do tworzenia obrazów przez całe życie, dodając do swojego procesu narzędzia mechaniczne, takie jak skanery i kopiarki, oraz wahając się między figuracją a całkowitą abstrakcją. We wszystkich swoich różnych postawach pozostawał wierny tworzeniu złożonych, wielowarstwowych, abstrakcyjnych obrazów, które opierają się prostym interpretacjom. Co najważniejsze, starał się angażować w swój własny czas. Wiedział, że obraz ma potencjał do interakcji z widzem na wiele sposobów. Może widz zostanie przez niego wystrzelony w przyszłość, a może cofnięty wstecz. Tworząc dzieła, które ukazują możliwości, które inaczej zostałyby zignorowane, Sigmar Polke bez wahania dążył do pchnięcia nas naprzód.

Jego powody, by nie wyjaśniać swojej twórczości, prawdopodobnie wiązały się z tym, że po prostu nie interesowało go, by mówić nam, co mamy myśleć. Interesowało go tworzenie sytuacji, w których możliwe było samodzielne myślenie. Jego różnorodne media, materiały, procesy i źródła obrazów były jedynie bodźcami, jak mówił, „łącząc wszystko ze wszystkim, ustanawiając niekończący się potok skojarzeń, aż zaczną się nawzajem zwalczać.” Zamiast rościć sobie prawo do wiedzy, bezpośrednio angażował nas, widzów, w proces poszukiwania poznania, zapraszając do różnych znaczeń, zrozumień i inspiracji, które możemy odkryć sami.

Sigmar Polke - Negative Value II (Mizar), 1982. Farba dyspersyjna, żywica i pigment na płótnie (po lewej) / Sigmar Polke - Ohne Titel, 2004 (po prawej). © Majątek Sigmara Polke / DACS, Londyn / VG Bild-Kunst, Bonn

Zdjęcie główne: Sigmar Polke - Ohne Titel, 1985. Akryl na papierze. 100 × 140 cm. Suzanne Tarasieve, Paryż. © Majątek Sigmara Polke / DACS, Londyn / VG Bild-Kunst, Bonn
Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych
Autor: Phillip Barcio