Wirtualna Rzeczywistość w Sztuce - Potężny Nowy Zmieniacz Gry

Sztuka rzeczywistości wirtualnej nie jest niczym nowym. W latach 60. XX wieku Morton Heilig wynalazł Sensoramę, którą niektórzy uważają za pierwsze dzieło sztuki rzeczywistości wirtualnej. Heilig opisał swój wynalazek, który zanurzał widzów w kinowym środowisku obejmującym fizyczne doznania, takie jak zapach i dotyk, jako teatr doświadczenia. To określenie można również zastosować do wielu sposobów, w jakie rzeczywistość wirtualna przejawia się dziś we współczesnym świecie sztuki. Od momentu pojawienia się na rynku narzędzi takich jak Tilt Brush dla Oculus Rift, artyści mogą łatwo korzystać z rzeczywistości wirtualnej jako cyfrowego medium do tworzenia estetycznych zjawisk, które zanurzają widzów w sztucznych wizualnych światach. Podobnie jak przypięcie się do Sensoramy, możemy po prostu założyć gogle i przenieść się do cyfrowych dzieł sztuki symulujących przestrzeń trójwymiarową, które jednak nie istnieją w przestrzeni fizycznej, poza danymi. I nie tylko artyści eksplorują przecięcie rzeczywistości wirtualnej i estetyki. Dla galerii, muzeów, targów sztuki i domów aukcyjnych rzeczywistość wirtualna staje się z każdym dniem coraz potężniejszą siłą. Oto krótki przegląd sposobów, w jakie twórcy sztuki, wystawcy i sprzedawcy wykorzystują to narzędzie do kształtowania swojej przyszłości.

Artyści rzeczywistości wirtualnej

W połowie lat 90. XX wieku kanadyjska artystka Char Davies stworzyła dzieło rzeczywistości wirtualnej zatytułowane Osmose. Interaktywna instalacja środowiskowa, Osmose łączyła oprogramowanie śledzące ruch skupione na oddechu i równowadze, hełm z wizjerem, wizualizacje 3D oraz dźwięk, aby zanurzyć widzów w sztucznym świecie. W przeciwieństwie do Sensoramy, Osmose nie miało na celu zapewnienia fizycznego, kinowego doświadczenia. Stworzyło coś psychicznego. Pozwalało widzom wejść na życzenie w mentalny wymiar przestrzenny, w którym mogli doświadczyć nowych rodzajów zjawisk estetycznych. W filmie o Osmose Davies cytuje francuskiego filozofa Gastona Bachelarda, autora Poetyki przestrzeni, który powiedział: „Zmieniając przestrzeń, opuszczając przestrzeń swoich zwykłych wrażeń, wchodzimy w komunikację z przestrzenią psychicznie innowacyjną. Bo nie zmieniamy miejsca, zmieniamy naszą naturę.”

Technologia, której Davies użyła do stworzenia Osmose, jest wręcz prosta w porównaniu z wyposażeniem rzeczywistości wirtualnej dostępnym dziś dla twórców. Jednak wątpliwe jest, czy filozofia sztuki rzeczywistości wirtualnej rozwinęła się równie daleko co technologia. Wiele współczesnej sztuki VR jest bezsprzecznie efektowna wizualnie, jak na przykład sztuka 3D zamieszczana na Sketchfab. Korzystając z Tilt Brush i innych technologii VR, artyści regularnie tworzą oszałamiające wirtualne środowiska, które pozwalają nam wejść do obrazów, zwiedzać rzeźby i instalacje oraz poruszać się po sztucznej przestrzeni. Jednak artyści tacy jak Davies pokazują, że powinniśmy oczekiwać od rzeczywistości wirtualnej jako medium artystycznego czegoś więcej. Ustanowiła, że potencjał głębi sztuki VR tkwi w jej zdolności do poszerzania oczekiwań widzów wobec doświadczenia estetycznego. Pokazała też, że w najlepszym wydaniu sztuka rzeczywistości wirtualnej może nawet przekonać nas o możliwości nowych paradygmatów istnienia.

Char Davies - Osmose, 1995, © Char Davies

Wirtualna galeria

Poza oferowaniem fascynujących nowych narzędzi do tworzenia sztuki, technologia rzeczywistości wirtualnej stwarza także możliwości innowacji w zakresie wprowadzania sztuki na rynek. W szczególności technologia ta zmienia sposób, w jaki konsumenci mogą kupować sztukę online. IdeelArt niedawno zaprezentowało wystawy 3D, środowiska rzeczywistości wirtualnej, w których nabywcy dzieł mogą zanurzyć się w trójwymiarowej przestrzeni architektonicznej wraz z dziełami, które rozważają zakup. Wystawy 3D usuwają kluczową przeszkodę, z którą wielu kupujących sztukę spotyka się podczas zakupów online. Pozwalają one na interakcję z dziełami „osobiście” oraz na zrozumienie fizycznej skali dzieła i jego relacji z zabudowaną przestrzenią.

Pierwsza wystawa 3D IdeelArt prezentuje prace artystki z San Francisco, Jessica Snow. Na potrzeby wystawy sfotografowano wnętrze Les Bains Des Docks, centrum rekreacji wodnej w Le Havre we Francji. Zdjęcia posłużyły do stworzenia trójwymiarowej, wirtualnej wycieczki po budynku z pracami Snow eksponowanymi na ścianach. Zaprojektowany przez nagradzanego architekta Jeana Nouvela, Les Bains Des Docks posiada 12 basenów oraz liczne spa, łaźnie parowe, sauny i strefy fitness. Wnętrze budynku jest całkowicie białe, co tworzy niebiańską, eteryczną atmosferę, gdy białe powierzchnie współgrają z dziennym światłem wpadającym z zewnątrz oraz subtelnym niebieskim odcieniem wody. Oprócz zapewnienia praktycznego i wyjątkowo przyjemnego sposobu na doświadczenie sztuki Jessiki Snow, to innowacyjne wykorzystanie technologii rzeczywistości wirtualnej pozwala także zwiedzającym odkryć jedno z najbardziej estetycznie zachwycających środowisk architektonicznych na świecie.

Jessica Snow - Widok wystawy

Prawdziwe znaczenie w rzeczywistości wirtualnej

Jedno z najważniejszych pytań, z którymi artyści pomagają nam się zmierzyć w naszych czasach, dotyczy tego, co jest prawdziwe. Sztuka rzeczywistości wirtualnej ma potencjał odegrać wpływową rolę w tym, jak odpowiemy na to pytanie. Na przykład, chociaż środowiska rzeczywistości wirtualnej są doświadczane w przestrzeni, którą można by opisać jako czysto mentalną, ludzie mimo to odczuwają w niej doznania fizyczne. W mózgach uwalniane są chemikalia, pojawiają się uczucia, tworzą się wspomnienia. W coraz bardziej wyobcowanym społeczeństwie ciekawym jest, czy artyści znajdą sposoby, by połączyć wirtualne doświadczenia artystyczne z realiami uniwersalnego ludzkiego świata.

Innowacje takie jak wystawy 3D i wirtualne muzea mogą pomóc rzeczywistości wirtualnej znaleźć swoje miejsce w świecie sztuki, oferując praktyczne zastosowania tej technologii. A pomysły na wspólne doświadczenia sztuki w rzeczywistości wirtualnej mogą zrównoważyć potencjał tej technologii do wyobcowania, tworząc wspólne przeżycia w przestrzeni wirtualnej. W naszej opinii to właśnie te innowacje warto obserwować. W niedawnym wywiadzie dla Artsy Char Davies idealnie to ujęła, mówiąc: „Myślę, że bardziej trafnym pytaniem byłoby: Czy artyści potrafią pokonać wrodzone uprzedzenia technologii oraz napędzającą zysk konieczność gigantycznych korporacji stojących za nią, aby tworzyć znaczące, istotne dzieła?”

Jessica Snow - Cut Space, 2016 (po lewej) oraz Finite Field, 2016 (po prawej)

Zdjęcie główne: Jessica Snow - Six Color Theorum (szczegół), 2013
Autor: Phillip Barcio