Artysta Gerson Leiber umiera na kilka godzin przed swoją żoną Judith — spojrzenie na ich dziedzictwo

Gerson Leiber malował podobno codziennie przez ponad siedem dekad. Ta passa zakończyła się 28 kwietnia 2018 roku, gdy Leiber zmarł na zawał serca zaledwie kilka godzin przed swoją żoną Judith, z którą był związany przez 72 lata, a która zmarła w ten sam sposób. Leibery prowadzili niemal niewiarygodnie pełne życie, obracając się wśród sław i podróżując po świecie, by wystawiać swoje prace. A jednak pochodzili z niemal skrajnej biedy i prawie nie mieli wspólnego życia. Spotkali się w najbardziej nieprawdopodobny sposób w Budapeszcie pod koniec II wojny światowej. Judith pochodziła z żydowskiej rodziny, ale uniknęła nazistowskich obozów koncentracyjnych tylko dzięki swoim umiejętnościom rzemieślniczym. Przed wojną zamierzała wykorzystać swoje zdolności w biznesie, jednak naziści zmusili ją do pracy na ich rzecz. Po wojnie zaczęła sprzedawać na ulicy torebki na zamówienie. W ten sposób poznała Gersona, który był sierżantem w armii Stanów Zjednoczonych i przebywał na Węgrzech jako część sił wyzwalających. Gerson od razu zaprosił Judith do opery. Ona się zgodziła. Gerson wyznał Judith, że przed wojną chciał zostać artystą. Judith zachęciła go do zapisania się do szkoły artystycznej w Budapeszcie, co uczynił. Para wkrótce potem wzięła ślub, a w 1947 roku wspólnie przeprowadzili się do Nowego Jorku. Mieli niewiele środków, ale jedno było pewne – oboje poświęcą swoje życie twórczości – Judith miała tworzyć i sprzedawać własne torebki, a Gerson zostać malarzem.

Malując swój czas

Patrząc wstecz na płodną karierę Gersona Leibera, widać wyraźnie, że nie był on związany z żadnym konkretnym stylem estetycznym. Wiele prac, które stworzył w latach 40. i 50., dzieli wspólny język wizualny z ekspresjonizmem abstrakcyjnym, a jednocześnie wiele innych dzieł z tego samego okresu, jak jego akwaforta z 1957 roku „Pod mostem El”, to czysto figuratywne studia ludzi, miejsc i przedmiotów. Z biegiem lat Gerson eksperymentował niemal ze wszystkimi wyobrażalnymi abstrakcyjnymi i figuratywnymi podejściami do tworzenia obrazów, w tym z abstrakcją geometryczną, malarstwem pola barwnego oraz abstrakcją liryczną. W latach 90. tworzył rysunki inspirowane kubizmem, a pod koniec lat 60. pejzaże postimpresjonistyczne. Przeglądając jego dorobek, widać też, że Gerson nie był przywiązany do żadnej konkretnej techniki. Tworzył obrazy, grafiki, rysunki i rzeźby, a także często współpracował z żoną przy różnych projektach. Para organizowała nawet wiele wspólnych wystaw. Zestawienie jej torebek obok jego obrazów ukazywało unikalną wizję modernistyczną.

Gerson Leiber - Namiętnie purpurowy, 2014. © Kolekcja Leiberów

Pomimo że Gerson był niemożliwy do zaszufladkowania pod względem stylu, techniki czy pozycji estetycznej, udało mu się stworzyć wyraźny język wizualny, który uczynił jego prace rozpoznawalnymi. Na przykład był mistrzem nowoczesnej harmonii kompozycyjnej. Jego wyczucie, jak tworzyć zrównoważony obraz, było tak wyostrzone, że nie miało znaczenia, jaki był temat czy jakich technik używał – każdy jego obraz wyrażał poczucie równowagi, które pozwalało widzom rozpoznać, że wyszedł spod jego ręki i z jego czasu. Kolejnym unikalnym aspektem jego twórczości jest sposób nakładania farby. Miał perfekcyjnie kontrolowaną technikę, a mimo to, choć ślady pędzla były starannie nałożone, formy i postacie, które malował, wydają się pełne energii, wolne, często nawet chaotyczne. Wydaje się sprzeczne, że ktoś tak wyćwiczony i opanowany technicznie potrafił tworzyć obrazy tak żywe, ale taka była jego umiejętność. Jego rzemiosło wyrażało jego osobowość – mieszankę intensywnej dyscypliny i jednoczesnej nieokiełznanej radości.

Gerson Leiber - Wiosenny rozbryk, 2013. © Kolekcja Leiberów

Opowieści o torebkach

Judith Leiber nigdy nie uważała się za artystkę, choć mówi się, że Andy Warhol kiedyś powiedział jej, że jej torebki to dzieła sztuki. Podobno odpowiedziała, poprawiając go – nazywając siebie rzemieślniczką. Skupiała się wyłącznie na tworzeniu najlepszych możliwych torebek. W ciągu swojej kariery stworzyła około 100 unikalnych wzorów. Wiele z nich zaczynało się od prostych form z tektury, które formowała ręcznie. Tekturowe modele były następnie wysyłane gdzieś, zwykle do Włoch, gdzie przekształcano je w metal. Gotowy element wracał do Stanów Zjednoczonych, gdzie ręcznie nanoszono wykończenia – często klejnoty lub pozłocenia. Pomimo stosunkowo niewielkiej produkcji, jej renoma była niezrównana w świecie wysokiej mody. Torebki zaprojektowane przez tę rzemieślniczkę, która podobnie jak jej mąż urodziła się w biedzie i trudzie, kupowały rodziny królewskie, Pierwsze Damy i potentaci biznesowi. Sprzedawano je w najlepszych salonach i cenili kolekcjonerzy najwspanialszych przedmiotów na świecie.

Judith Leiber - Kopertówka Slide Lock, zdjęcie za pośrednictwem hanker.com

Leibery byli także zapalonymi kolekcjonerami dzieł innych twórców. W marcu 2018 roku Sotheby’s zlicytowało 91 przedmiotów z ich prywatnej kolekcji sztuki i artefaktów z Chin, obejmującej niemal 2000 lat historii, przynosząc ponad 1,3 miliona dolarów. Ich pasja do kolekcjonowania była być może inspirowana tym samym dążeniem, co ich pragnienie tworzenia, czym Gerson nazwał kiedyś swoje „długie poszukiwanie jasności, uczciwości i piękna”. To samo poszukiwanie jest widoczne w setkach dzieł, które stworzył Gerson, obejmujących abstrakcję, figurację i wszystko pomiędzy. On i Judith badali pełen zakres współczesnego życia i mimo osobistej wiedzy o tym, co w człowieczeństwie jest podłe, odzwierciedlali nam coś pięknego, egzotycznego i pełnego nadziei. W 2005 roku para zbudowała nawet muzeum, w którym wspólnie prezentują swoje prace. Znajduje się ono naprzeciwko domu wiejskiego, który kupili razem w 1956 roku, w Springs w stanie Nowy Jork, niedaleko miejsca, gdzie zostali pochowani tego samego dnia.

Zdjęcie główne: Gerson Leiber - Prosta pewność wiosny, 2014. © Kolekcja Leiberów

Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych

Autor: Phillip Barcio