Za Ruchem Światła i Przestrzeni w MCA Chicago

Ruchowi Light and Space Movement zawdzięczam pierwsze otwarcie umysłu na sztukę abstrakcyjną. W młodości irytowało mnie wszystko, czego nie potrafiłem zrozumieć. Sztuka abstrakcyjna tylko potęgowała moje zamieszanie i zwiększała niepokój. Wszystko to zmieniło się, gdy natknąłem się na beztytułowe dzieło Roberta Irwina w Muzeum Sztuki w Indianapolis, moim lokalnym muzeum w tamtym czasie. Praca ta była jednym z tzw. „dysków”, które Irwin tworzył pod koniec lat 60.—miała już ponad 25 lat, gdy ją zobaczyłem. Składała się z wypukłego, akrylowego koła wystającego ze ściany, oświetlonego z czterech stron światłami rzucającymi cztery identyczne, okrągłe cienie. Jej obecność mnie przemieniła. Poczułem się bardziej jak w świętej przestrzeni niż kiedykolwiek wcześniej, stojąc setki razy w kościele czy świątyni. To nie dzieło wydawało się święte, ani nawet otoczenie—było to nagłe otwarcie mojego umysłu na piękno tego, czego jeszcze nie znałem. W mgnieniu oka niezrozumienie stało się rozkoszą; zamieszanie przemieniło się w zachwyt. Przechadzając się po muzeum, zacząłem postrzegać każdą inną abstrakcyjną pracę w nowym kontekście. Nawet siebie samego zobaczyłem inaczej. W tym roku nowa wystawa w Muzeum Sztuki Współczesnej w Chicago da wszystkim szansę doświadczyć tego, co ja przeżyłem dawno temu—uroku i czaru Ruchu Light and Space. Pod tytułem Endless Summer, wystawa łączy dzieła z kolekcji stałej MCA z niedawnymi darami z majątków Waltera i Dawn Netsch. Nazwa wystawy pochodzi od filmu z 1966 roku, w którym surferzy podróżują po świecie, podążając za idealną pogodą i niekończącymi się falami. Wystawa jest próbą oświetlenia ideałów, które zainspirowały artystów z Południowej Kalifornii, dla których prace Ruchu Light and Space stały się znakiem rozpoznawczym.

Moc pustki

Na wstępie powinienem powiedzieć, że Endless Summer (wystawa MCA, nie film) ma rażącą słabość—brak prac Johna McLaughlina. Choć niemal żaden autor nie przyznaje mu tego, McLaughlin był filozoficznym i wizualnym źródłem, na którym opiera się cała sztuka Light and Space. Był pierwszym artystą z Południowej Kalifornii, który badał język koncepcyjny i wizualny, który później zainspirował tzw. pierwszą generację artystów Light and Space, takich jak Irwin, James Turrell, Helen Pashgian i Larry Bell, a także drugą generację, jak Lita Albuquerque i Mary Corse. Niektórzy odrzucają McLaughlina, ponieważ był samoukiem. Inni ignorują go, ponieważ jego prace nie pasują idealnie do określenia „finish fetish”, które często towarzyszy akademickim dyskusjom o Ruchu Light and Space. Jednak żadna poważna dyskusja o historii i wartościach sztuki Light and Space nie może się obejść bez niego.

Peter Alexander - Brown Black Wedge, 1969. Odlew z żywicy poliestrowej; 91 ¾ × 4 × 3 15/16 cali (233,1 × 10,2 × 10 cm). Kolekcja Muzeum Sztuki Współczesnej w Chicago, dar majątków Waltera Netscha i Dawn Clark Netsch, 2014.54. Fot. Nathan Keay, © MCA Chicago.

McLaughlin czerpał artystyczną inspirację z trzech źródeł: filozofii zen, która nauczyła go, że pustka między przedmiotami jest równie ważna jak same przedmioty; pism Kazimira Malewicza, które uświadomiły mu uniwersalność kształtów geometrycznych; oraz dzieł Pieta Mondriana, które przekonały go, że całkowita abstrakcja jest niezbędna dla postępowej praktyki estetycznej. Pracując w Dana Point, małym miasteczku surferów między Los Angeles a San Diego, pod koniec lat 40., McLaughlin połączył te idee, tworząc czysto abstrakcyjne obrazy, które wykorzystywały przestrzeń między kształtami geometrycznymi, aby, jak sam mówił, „wzmocnić naturalną chęć kontemplacji widza”. Malując kolorowe prostokąty na neutralnych tłach, stosował uzupełniające siły ciemności i światła—pustki i pełni—aby zainspirować widzów do kwestionowania ich percepcji. Używał tego, co jest obecne, aby zwrócić uwagę na to, czego brakuje. Ukazał moc pustki—fundament, na którym opiera się sztuka Light and Space.

John McCracken - Bez tytułu, 1967. Włókno szklane, żywica poliestrowa i drewno; 96 3/16 × 10 1/8 × 3 1/8 cali (244,2 × 56,4 × 7,9 cm). Kolekcja Muzeum Sztuki Współczesnej w Chicago, dar Ileany Sonnabend, 1984.53. © Majątek Johna McCrackena za zgodą Davida Zwirnera, Nowy Jork. Fot. Nathan Keay, © MCA Chicago.

Co jest obecne

Gdy wchodzisz do Skyspace Jamesa Turrella, widzisz środowisko, które jest konkretne. A jednak w jego obrębie pozostawiona jest przestrzeń—pustka. Niebo prześwituje przez tę pustkę. Światła oświetlają wnętrze. Ale co jest sercem dzieła? Czy to światło? Czy to otoczenie? Czy to pustka? Postrzeganie dzieła zmienia się z czasem. Zaczynasz kwestionować percepcyjną rzeczywistość i rozważać wszystko, co twój umysł zaczyna brać pod uwagę. Podobnie, gdy stoisz przed instalacją Helen Pashgian, twoje oko najpierw przyciągają świetliste wieże. Ale wkrótce uświadamiasz sobie przestrzeń wokół nich, gdzie światło i cień współgrają. Dostrzegasz najmniej materialne elementy dzieła—światło i przestrzeń—jako najważniejsze. Zastanawiasz się, jaki jest prawdziwy temat dzieła. Twoje rozumienie tego, co ważne, ewoluuje. To jest magia sztuki Light and Space.

Robert Irwin - Bez tytułu, 1965–67. Lakier akrylowy na formowanym aluminium; średnica 60 cali × 4 cale (152,4 cm × 10,2 cm). Kolekcja Muzeum Sztuki Współczesnej w Chicago, dar Fundacji Lannan, 1997.40. © 2017 Robert Irwin/Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork. Fot. Nathan Keay, © MCA Chicago

Ze względu na ruch, którego dotyczy, tak ważny dla rozwoju sztuki abstrakcyjnej, jaką znamy dzisiaj, polecam odwiedzić Endless Summer, gdy jest prezentowana w MCA Chicago (27 stycznia – 5 sierpnia 2018). Należy jednak pamiętać, że wystawa jest niepełna. Skupia się głównie na artystach mężczyznach; nie bada pełnych korzeni Ruchu; i pomija wielu wpływowych twórców. Ale MCA nie twierdzi, że organizuje przegląd Light and Space. To ma być mały wgląd w znacznie większy świat. Wykorzystaj to jako punkt wyjścia do odkrywania mniej znanych stałych dzieł, takich jak Sanktuarium Światła Dwan w Nowym Meksyku; Skyspace Turrella na kampusie Uniwersytetu Rice w Houston; instalacja Dana Flavina w Chiesa Rossa w Mediolanie. Użyj tego, by rozpocząć własną przygodę z ruchem, który ma na celu poszerzenie twojej percepcji. Użyj tego, by otworzyć umysł na moc i potencjał sztuki abstrakcyjnej.

Zdjęcie główne: Ed Ruscha - News, 1970. Sitodruk na papierze; portfolio sześciu arkuszy, każdy: 23 × 31 ¾ cala (58,4 × 80,6 cm), każdy oprawiony: 29 × 37 1/8 cala (73,7 × 94,3 cm). Kolekcja Muzeum Sztuki Współczesnej w Chicago, dar Nicolo Pignatelliego, 1979.29.3. © Ed Ruscha. Fot. Nathan Keay, © MCA Chicago.

Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych

Autor: Phillip Barcio