Między przemysłem a rzemiosłem - Patricia Urquiola

Tej zimy Muzeum Sztuki w Filadelfii otworzy pierwszą w historii indywidualną wystawę prac projektantki Patricii Urquioli. Wystawa ta da widzom nie tylko okazję do podziwiania starannie wyselekcjonowanych, nagradzanych dzieł, z których Urquiola jest znana, ale także możliwość przyjrzenia się obecnemu stanowi projektowania jako sztuki pięknej. Wiele osób uważa, że sztuka i projektowanie to odrębne dziedziny. Projektowanie, ich zdaniem, to obszar ludzkiej działalności poświęcony formie i funkcji. Dobrze zaprojektowany przedmiot (lub budynek, czy system) powinien być dyskretny, atrakcyjny i użyteczny w określony sposób. Tacy ludzie wierzą, że sztuka z kolei ma potencjał, by być transcendentna. Innymi słowy, projektowanie dotyczy naszej cielesnej egzystencji; sztuka zaś naszej egzystencji metafizycznej. Jednak to przekonanie bywało często kwestionowane. Artyści skutecznie argumentowali, że tworzone przez nich przedmioty nie mają żadnego głębszego znaczenia — są po prostu bezużytecznymi zjawiskami estetycznymi. Inni twierdzili, że sztuka może być użyteczna, jako pośrednik uważności, talizman, pomoc w oświeceniu lub impuls do zmiany (osobistej lub społecznej). Tymczasem projektanci dowodzili, że dobry projekt może być również transcendentny i osiągać wiele z tych samych ideałów co sztuka. Na przykład idealnie zaprojektowany kubek do kawy może stać się pośrednikiem między użytkownikiem a stanem umysłu sprzyjającym szczęściu, podczas gdy źle zaprojektowany kubek może zepsuć inaczej przyjemny poranek i sprowadzić nie wiadomo jakie dodatkowe niedole (osobiste lub społeczne). Wystawa Patricia Urquiola: Między rzemiosłem a przemysłem wnikliwie podejmuje tę debatę. I bez przesady, biorąc pod uwagę obecną sytuację na naszej planecie, nie mogła się pojawić w lepszym momencie.

Czego świat teraz potrzebuje

Piosenka mówi, że świat teraz potrzebuje „miłości, słodkiej miłości”. Ale miłość jest trudna. Dyskomfort, nierówność, niepewność i niedostatek przeszkadzają w miłości. W końcu, jak znaleźć czas na pielęgnowanie miłości, gdy cały czas zmagamy się z trudnościami codziennego życia? To najpraktyczniejsze pytanie, przed którym stoją projektanci. Miłość i życie najlepiej funkcjonują, gdy mamy spokój ducha. I czy projektują nową budowlę, w której ludzie będą mieszkać, pracować i wchodzić ze sobą w interakcje, czy nowy przedmiot, który będzie pełnił ważną funkcję w takich działaniach, projektanci trzymają w swoich rękach nasz spokój ducha. To oni decydują, czy funkcjonalne przestrzenie i przedmioty wokół nas będą sprzyjać naszemu rozwojowi jako ludzi, czy też mu szkodzić. Wybierają materiały, które wydobędziemy ze środowiska, by tworzyć rzeczy. Wybierają formy, które będziemy oglądać. Wybierają palety barw, które przyjmie nasz zbudowany świat. Wybierają atmosferę, która nas otoczy, co bezpośrednio wpływa na nasz nastrój. Krótko mówiąc, projektanci decydują, czy żyjemy w świecie, który wywołuje poczucie trwałości, spokoju, otwartości i piękna, czy w świecie nastawionym na taniość, bezwzględną wydajność i brzydotę.

Patricia Urquiola - Lampa stołowa "Serena", wykonana przez Flos S.p.A., Brescia, Włochy. Zaprojektowana w 2015 roku. Aluminium, poliwęglan. Flos USA

To, co sprawia, że Patricia Urquiola zasługuje na naszą uwagę właśnie teraz, to fakt, że dokonała wyborów, które stawiają ją w roli orędowniczki bardziej kochającego, spokojnego świata. Wybiera materiały nadające się do recyklingu, często także pochodzące z recyklingu. Ten wybór pokazuje, że wierzy, iż nieograniczone wydobycie zasobów nie jest właściwą drogą dla ludzkości. Wybiera formy biomorficzne i kształty, które korespondują z abstrakcyjnym językiem wizualnym stosowanym przez artystów takich jak Henry Moore, Barbara Hepworth i Jean Arp. Ten wybór przywołuje świat organiczny i przekazuje wizję środowiska zbudowanego jako części środowiska naturalnego. Projektuje swoje przedmioty tak, by były wykonane przy użyciu połączenia nowoczesnych technik produkcyjnych i starożytnych rzemiosł tradycyjnych mistrzów. Ten wybór oznajmia, że niezależnie od naszych technologicznych możliwości, wyraz ludzki jest priorytetem. Te wybory dotyczą nie tylko formy i funkcji — dotyczą wartości. Przyjmują postawę wobec projektowania, która dąży do świata, w którym możemy czuć się wygodnie, bezpiecznie i hojnie, a tym samym lepiej przystosowani do miłości.

Kto potrzebuje projektowania

Z powodu wszystkich punktów wymienionych w poprzednim akapicie, nie mam wątpliwości, że prace Patricii Urquioli zasługują na rozpatrzenie w kontekście muzeum sztuki. Jednak mimo to chciałbym postawić Urquioli pytanie, komu według niej potrzebny jest dostęp do jej wizji. Kto potrzebuje, by komfort, bezpieczeństwo, otwartość, równość, hojność i miłość przenikały każdy aspekt ich codziennego życia? Powiedziałbym, że wszyscy. Ale ceny krzeseł zaprojektowanych przez Patricię Urquiolę wahają się od około 285 € na najniższym poziomie do ponad 6000 € na najwyższym. Jej fotel Fjord, który znajduje się w stałej kolekcji MoMA, kosztuje ponad 2600 €.

Patricia Urquiola - Fotel Fjord i podnóżek, 2002, stal, pianka poliuretanowa i filc, 102 x 95 x 80 cm, kolekcja MOMA, © 2017 Patricia Urquiola

Oprócz projektów produktów, Urquiola zaprojektowała także wnętrza wielu luksusowych hoteli i przestrzeni korporacyjnych. Projekty te są piękne, inspirujące, wręcz artystyczne. I w sensie abstrakcyjnym sprzyjają spokoju i umożliwiają miłość. Ale w sensie ekonomicznym, podobnie jak jej produkty, nie są dla każdego. Podobnie cena biletu dla dorosłego do Muzeum Sztuki w Filadelfii wynosi 18 dolarów. Pracownik zarabiający najniższą krajową w tym mieście otrzymuje 7,25 dolara za godzinę. Muzeum oferuje bilet za dwa dolary dla mieszkańców lokalnych zapisanych do programu pomocy żywnościowej. Ale dla kogoś, kto nie może sobie pozwolić na jedzenie, nawet to jest za dużo. W muzeum jest też około pół tuzina dni w miesiącu, kiedy można zapłacić, ile się chce. Jednak zaplanowanie takiej wizyty jest trudne dla osoby bez środków finansowych. Nie twierdzę, że Patricia Urquiola czy Muzeum Sztuki w Filadelfii są odpowiedzialni za wyrównywanie nierówności społecznych. Chcę tylko powiedzieć, że projektowanie, podobnie jak sztuka, może uczynić świat lepszym miejscem, co pokazuje Urquiola. Ale podobnie jak sztuka, jego korzyści mają wartość dla ludzkości tylko wtedy, gdy są dostępne dla całej ludzkości. Warto o tym pomyśleć następnym razem, gdy będziesz rozmyślać nad tajemnicami życia, wygodnie obracając się na pięknym, trwałym, zaprojektowanym przez projektanta krześle. Patricia Urquiola: Między rzemiosłem a przemysłem trwa od 19 listopada 2017 do 4 marca 2018.

Zdjęcie główne: fotografia hotelu Mandarin Oriental, Barcelona, Hiszpania. Zaprojektowany przez Patricię Urquiolę, zaprojektowany w 2010 roku

Wszystkie zdjęcia użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych

Autor: Phillip Barcio