Carmen Herrera - Kwiatowa, długo oczekiwana

Carmen Herrera (30 maja 1915 – 12 lutego 2022) była kubańsko-amerykańską artystką, znaną z abstrakcyjnych minimalistycznych kompozycji i geometrycznego zastosowania koloru. Jej niedawna śmierć wywołała wiele refleksji na temat jej dzieł i przebiegu kariery. Choć dziś jest uznawaną i sławną malarką abstrakcjonistką, Herrera zyskała uznanie dopiero w ostatnich latach życia. To zatem odpowiedni moment, by przypomnieć i uczcić dziedzictwo tej twórczej pionierki.

Wczesne wpływy i początki sławy

Carmen Herrera przeżyła długie i pełne 106 lat. Wyobraźmy sobie jednak, że jej pierwsza poważna, udokumentowana sprzedaż dzieła sztuki miała miejsce dopiero w wieku 89 lat. Niemniej jednak te okoliczności mniej mówią o późnym odkryciu ukrytego talentu artystycznego – Herrera wykazywała przez całe życie oddanie sztuce i posiadała dziesięciolecia doświadczenia i techniki, zaczynając od dzieciństwa. Urodzona w Hawanie na Kubie, Herrera od najmłodszych lat uczyła się podstaw rysunku, biorąc prywatne lekcje sztuki już od ósmego roku życia. Była jednym z siedmiorga rodzeństwa, a jej rodzice byli dziennikarzami; Herrera więc często dorastała w otoczeniu hawajskich środowisk intelektualnych. Zauważyła, że jej rodzice byli zawsze raczej antysystemowi, a nawet była świadkiem więzienia wielu krewnych za ich sprzeciw wobec władzy. Zniechęcona skrajnymi poglądami politycznymi, Herrera kontynuowała naukę sztuki w młodości na Kubie, kształcąc się w rysunku akademickim i podchodząc do pracy z oddaną dyscypliną. Chcąc rozwijać swoją twórczość, wyjechała do Paryża, by ukończyć naukę, a następnie wróciła do Hawany, by podjąć studia na kierunku architektura.

Jej decyzja o wejściu bez wahania w domenę zdominowaną przez mężczyzn była jednym z wielu wczesnych znaków jej determinacji i odrzucenia status quo. Jednak równocześnie miała trudności z koncentracją na pracy, głównie z powodu niestabilnej sytuacji politycznej wokół niej. Rewolucje i strajki często zmuszały jej uczelnię do czasowego zamknięcia, co wzmacniało jej przekonanie o szkodliwości politycznego ekstremizmu. To właśnie wtedy Herrera zaczęła fascynować się linią, niemal upraszczając swoje studia architektoniczne do ich najprostszej i najczystszej istoty. Zdała sobie sprawę, że linie są podstawą wszystkich istniejących kształtów i form, i zakochała się w ich wrodzonym pięknie, mocy budowania, łączenia i definiowania.

Carmen Herrera - Środa, 1978. Wtorek, 1978. Niedziela, 1978. Piątek, 1978. Czwartek, 1975. Akryl na płótnie (od lewej do prawej). Wystawa Lines of Sight w Whitney Museum w Nowym Jorku, 2016. Widok instalacji.

Migracje koncepcyjne

Artystka nigdy nie ukończyła studiów architektonicznych. W 1939 roku przeprowadziła się do Nowego Jorku po poznaniu Jesse Lowenthala, młodego amerykańskiego nauczyciela. Z wielu powodów (napięcia polityczne, chęć dalszego rozwijania pasji do sztuk wizualnych oraz rozwijająca się młoda miłość, by wymienić kilka) postanowiła przenieść swoje życie i karierę. W Nowym Jorku Herrera korzystała z każdej dostępnej przestrzeni, gdzie mogła pokazać swoje prace: witryny sklepowe, chodniki, prowizoryczne galerie. Nie odnosiła komercyjnego sukcesu, ale nie zrażała się. W tym momencie wiedziała, że bycie artystką będzie jej życiową misją i zdawała sobie sprawę, że to trudne życie, ale nie mogła zaprzeczyć temu, co czuła jako swoje powołanie.

Ta determinacja zaprowadziła ją do Paryża w latach 40. Jej dziecięca nauka we Francji ułatwiła integrację, a w mieście zaprzyjaźniła się z pisarzami i artystami. Tutaj wystawiała swoje prace z Salon de Réalités Nouvelles, zmieniającym się kolektywem artystów abstrakcyjnych. To właśnie w Paryżu Herrera rozwinęła swój charakterystyczny surowy geometryczny styl malarski. W tym czasie używała na każdej kompozycji mniej niż trzech czystych kolorów. Wyobraźmy sobie płaskie i idealnie równe nakładanie barw, ostre zestawienia odcieni, wyraźne formy oddzielone jedynie wyraźnymi różnicami tonów. Stosowała to nowatorskie podejście równocześnie z pionierem pola barw Ellsworthem Kellym i znanym abstrakcjonistą postmalarskim Frankiem Stellą. Jej awangardowy duch i instynkt ultra-nowoczesności są dziś niezaprzeczalne, choć w czasach, gdy była artystką początkującą, były ignorowane.

Carmen Herrera - Czerwony i Biały, 1976. Objawienie, 1971. Czerwony Kwadrat, 1974. Akryl na płótnie (od lewej do prawej). Wystawa Lines of Sight w Whitney Museum w Nowym Jorku, 2016. Widok instalacji.

Kształtowanie platformy

Herrera ostatecznie wróciła do Nowego Jorku, a jej obrazy coraz bardziej zmierzały ku minimalistycznej estetyce. Określała swój proces twórczy jako oczyszczenie, a prostota stała się cnotą jej dorobku. Jej prace nie zdobywały entuzjastycznych recenzji, ale nie wynikało to z prostego faktu, że jej sztuka była „zbyt sterylna”. Raczej odrzucenie jej nowatorskiego spojrzenia odzwierciedlało większe niesprawiedliwości społeczne, które dotykały ją aż do końca życia, podkreślając nierówności, które wciąż istnieją w świecie sztuki. Herrera była kobietą artystką i imigrantką, dlatego była często pomijana lub uważana za outsiderkę niezasługującą na uwagę zarezerwowaną dla modnych abstrakcyjnych ekspresjonistów – dzieł tworzonych przez zachodnich mężczyzn.

Herrera zaczęła przyciągać uwagę dopiero w 2004 roku, gdy znany latynoamerykański kolekcjoner wprowadził ją do głośnej wystawy zbiorowej w Nowym Jorku. Jej oczywisty talent i dalekowzroczność zostały wreszcie dostrzeżone przez szerszą publiczność, a ona doświadczyła początków sukcesu komercyjnego w ostatniej dekadzie życia. Późne odkrycie Herrery ujawniło niedociągnięcia świata sztuki, a artystka stała się inspiracją i przełamywaczką kodów dla latynoskich artystek zmagających się z zewnętrznym i wewnętrznym seksizmem, ksenofobią i uprzedzeniami rasowymi.

Carmen Hererra - Wszystkie bez tytułu, 1966, z wyjątkiem żółtego: Bez tytułu, 1962. Wystawa Lines of Sight w Whitney Museum w Nowym Jorku, 2016. Widok instalacji.

Przełom i refleksja

Carmen Herrera została od tego czasu uhonorowana wielkimi wystawami retrospektywnymi w Museum of Modern Art oraz Whitney Museum. Jej prace znajdują się także w ważnych stałych zbiorach, takich jak Tate Museum. Jej opóźniony sukces daje optymistyczne zakończenie, ale nie powinien zacierać przeszkód, z jakimi zmagała się przez całe życie, a których wielu innych nigdy nie doświadczyło. Dorobek Herrery jest świadectwem jej talentu i oddania. Pozostawiła nam dzieła pełne uderzających płócien, intrygujących kształtów i konturów oraz unikalną filozofię dotyczącą związku między linią a życiem. Jej twórczość jest zarazem okazją do refleksji nad tym, jak możemy stworzyć bardziej otwarty i wzbogacający świat sztuki na przyszłość.

Zdjęcie główne: Carmen Hererra - Bez tytułu, 1952. Czarny i biały, 1952. (od lewej do prawej). Wystawa Lines of Sight w Whitney Museum w Nowym Jorku, 2016. Widok instalacji.
Wszystkie zdjęcia dzięki uprzejmości IdeelArt