Sennelier – Sztuka i wynalazek w jednym z najstarszych sklepów z materiałami artystycznymi w Europie

Czy kiedykolwiek stałeś przed dziełem sztuki i zastanawiałeś się nad pochodzeniem jego elementów — płótna, blejtramu czy farby? Sklep artystyczny Sennelier w Paryżu od ponad czterech pokoleń sprzedaje wysokiej jakości, ręcznie wykonane materiały malarskie niektórym z najbardziej wybitnych artystów na świecie. Kto tam robi zakupy? „Wolimy nie podawać nazwisk, aby chronić ich prywatność,” mówi kierowniczka sprzedaży Juliette Tiberghien, ale w wielu przypadkach tajemnica już wyszła na jaw: Paul Cézanne, Edgar Degas, Paul Gauguin, Amedeo Modigliani, Wassily Kandinsky i Pierre Bonnard wszyscy kupowali materiały w Sennelier. (Pieczęć sklepu można znaleźć na odwrocie niektórych ich płócien.) W ostatnich czasach David Hockney kupił tam materiały, z których stworzył swoje 60-płócienne arcydzieło „Grand Canyon” (1998). Jednak być może najsłynniejsza historia związana z farbami Sennelier dotyczy samego wynalazcy kubizmu — Pablo Picassa — i unikalnego medium znanego jako pastel olejny. Jak kredki dla mistrzów, pastele olejne są lekkie i poręczne niczym szminka. Można nimi malować niemal na każdej powierzchni, a kolory są tak żywe, a faktury tak różnorodne, jak w wielkich obrazach olejnych. Pierwotnym zamysłem medium było nasycenie pigmentów w łatwym w użyciu, przenośnym narzędziu do rysowania, które nie wytwarzałoby pyłu — cel ten został po raz pierwszy osiągnięty w 1924 roku przez firmę Sakura Color Products Corporation z Japonii, z produktem znanym jako „Cray-pas” (połączenie słów kredka i pastel). Choć przeznaczony dla dzieci, firma również reklamowała „Cray-pas” wśród artystów awangardowych — wśród nich Picasso, który używał ich co najmniej od lat 30. XX wieku. Po klęsce Japonii w II wojnie światowej „Cray-pas” stały się niedostępne, więc pewnego dnia Picasso wszedł do sklepu Sennelier i poprosił o alternatywę. Henri Sennelier, trzecie pokolenie rodziny prowadzącej sklep, podjął wyzwanie. Po roku pracy stworzył unikalny produkt pastelowy olejny znacznie przewyższający wszystko, co było wcześniej. Jeśli zobaczysz rysunek pastelami olejnymi Picassa wykonany po 1948 roku, możesz być pewien, że powstał z użyciem produktu Sennelier — produktu, który do dziś uważany jest za złoty standard branży.

Kolorowa wizja

Historia firmy Sennelier zaczyna się w 1887 roku, na malowniczej paryskiej ulicy Quai Voltaire. Położona nad Sekwaną i nazwana na cześć XVIII-wiecznego francuskiego pisarza znanego z satyrycznego kwestionowania instytucji swoich czasów, ulica od dawna przyciąga bohemę, pisarzy, artystów i studentów. Pewnego dnia w 1887 roku, będąc jeszcze studentem chemii w Narodowym Konserwatorium Sztuk i Rzemiosł, młody Gustave Sennelier przechodził obok sklepu z materiałami artystycznymi do wynajęcia pod numerem 3 Quai Voltaire, zaledwie kilka kroków od École nationale supérieure des Beaux-Arts, jednej z najważniejszych szkół artystycznych na świecie. Zainspirowany miłością do chemii i koloru oraz przekonany, że lokal jest niewykorzystany, Sennelier szybko podpisał umowę najmu i przekształcił jedno z pomieszczeń w pracownię. Pozyskując pigmenty z całego świata, zaczął produkować własne farby, często tworząc produkty na zamówienie dla artystów odwiedzających jego sklep.

Sklep artystyczny Sennelier w Paryżu. Zdjęcie dzięki uprzejmości IdeelArt.

Frank Stella w 1964 roku oświadczył, że jego obrazy „opierają się na fakcie, że tylko to, co tam widać, tam jest,” tworząc słynne powiedzenie „To, co widzisz, jest tym, co widzisz.” Odrzucając skłonność widzów do dostrzegania znaczenia i opowieści w obrazach, gdy tak naprawdę jest tam tylko farba, Stella często też ubolewał nad tym, że materiałowa jakość gotowych obrazów nigdy nie jest tak doskonała jak farba w puszce. Sennelier był znacznie przed Stellą w swoim szacunku dla medium. W 1912 roku opublikował nawet książkę, w której ujawnił wszystkie swoje techniki, dzieląc się swoimi naukowymi sekretami z prostego, szczerego przekonania, że farba jest najważniejszą częścią obrazu. Choć w czasie założenia Sennelier w Paryżu istniało ponad 600 innych sklepów z materiałami artystycznymi, pasja Senneliera do rzemiosła wyróżniła go i pozwoliła przekształcić dawniej bankrutujący sklep w jeden z najstarszych i najbardziej szanowanych sklepów artystycznych na świecie.

Sklep artystyczny Sennelier w Paryżu. Zdjęcie dzięki uprzejmości IdeelArt.

Relacje z materiałami

Pasja do rzemiosła artystycznego nie osłabła w rodzinie Sennelier na przestrzeni pokoleń. W rzeczywistości dla artystów marzących o stworzeniu własnego, charakterystycznego odcienia, tak jak Yves Klein zrobił to w 1960 roku z Międzynarodowym Błękitem Klein, Sennelier jest idealnym miejscem na początek. Obok zaledwie kilku innych sklepów z farbami — takich jak L. Cornelissen & Son w Londynie oraz Zecchi we Florencji — Sennelier jest jednym z nielicznych istniejących sklepów, które nadal sprzedają suche pigmenty, dając współczesnym artystom rzadki przywilej: możliwość ręcznego tworzenia własnych mediów z oryginalnych surowców.

Sklep artystyczny Sennelier w Paryżu. Zdjęcie dzięki uprzejmości IdeelArt.

Oprócz dawania artystom możliwości tworzenia unikalnych mediów do pracy w swoich pracowniach, sklep oferuje także wybór rzadkich papierów i innych niemal niemożliwych do znalezienia przedmiotów. Każdy, kto przeszedł się zatłoczonymi alejkami sklepu, powie ci, że wiele z tych tajemniczych skarbów można odkryć tylko osobiście, zwykle gdy przyjdzie się szukać czegoś innego. To poczucie osobistego związku z materiałami artystycznymi, zdaniem kierowniczki sprzedaży Tiberghien, sprawia, że sklep jest dziś dla artystów tak samo ważny jak zawsze. „Tu panuje naprawdę wyjątkowa atmosfera,” mówi. „Ludzie cenią sobie kontakt z drugim człowiekiem, więc tak, ciągle wracają po rady.” W dobie sieci sklepów i błyskawicznych dostaw do domu przynajmniej wiemy, że poczucie tajemnicy i człowieczeństwa, tak ważne w tworzeniu sztuki, wciąż żyje w Paryżu, w tym małym sklepie nad Sekwaną.

Zdjęcie główne: Sklep artystyczny Sennelier w Paryżu. Zdjęcie dzięki uprzejmości IdeelArt.
Autor: Phillip Barcio