Jak prace Pat Steir zdobyły szczyty rynku sztuki

Reprezentacja w galerii jest kluczowa dla każdego artysty, który pragnie zaistnieć na rynku sztuki. Ale co dokładnie galeria robi dla artysty? I jak artyści mogą zapewnić sobie miejsce w galerii, która zapewni im najlepszą możliwą reprezentację? Historia Pat Steir może rzucić nieco światła na odpowiedzi na te odwieczne pytania. Steir od dziesięcioleci jest wybitną postacią na amerykańskiej scenie malarskiej. Jej twórczość jest osobliwa, konceptualnie błyskotliwa i estetycznie zachwycająca. Jednak od dawna plasowała się na niskim poziomie pod względem sprzedaży wśród innych artystów o jej renomie. Nie była jednak nowicjuszką na rynku sztuki. Władze natychmiast dostrzegły jej zdolności. W tym samym roku, w którym ukończyła studia licencjackie na Pratt Institute, miała swoją pierwszą wystawę zbiorową — nie w galerii, lecz w High Museum of Art w Atlancie, prawdopodobnie najważniejszym muzeum sztuki na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych. W kolejnym roku brała udział w wystawach zbiorowych w Philadelphia Museum of Art oraz MoMA w Nowym Jorku. Od tamtej pory nie było roku, w którym Steir by zawiodła. Jej prace nieustannie zachwycały widzów swoją obecnością, siłą i złożonością. Znajdowała też czas na nauczanie w niektórych z najbardziej wpływowych instytucji edukacyjnych w Ameryce, takich jak Princeton, Parsons i Cal Arts. Pytanie brzmi więc, dlaczego Pat Reid nie została wynagrodzona finansowo za swój sukces w sposób odpowiadający jej znaczeniu jako artystki? Odpowiedź, jak się zdaje, tkwi w reprezentacji.

Pierwsza galeria

Pat Steir urodziła się w 1940 roku. Do 1964 roku jej prace zostały pokazane na trzech wystawach muzealnych, a ona otrzymała swoją pierwszą indywidualną wystawę w Nowym Jorku, w galerii Terry Dintenfass. Terry Dintenfass pochodziła z Atlantic City w New Jersey. To tam otworzyła swoją pierwszą galerię sztuki, D Contemporary, w holu ówczesnego prestiżowego kurortu nadmorskiego, hotelu Traymore. Jednak gdy popularność Atlantic City zaczęła spadać, Dintenfass postanowiła zamknąć D Contemporary i przenieść się do Manhattanu, by otworzyć nową galerię. W ten sposób stała się częścią rosnącej fali kobiet-galerniczek w Nowym Jorku. Była jedną z najbardziej postępowych, reprezentując artystów, którzy z powodu powszechnych uprzedzeń społecznych lub politycznych tamtych czasów byli niedostatecznie reprezentowani.

Prace, które Pat Steir pokazała w galerii Terry Dintenfass, nie wpisywały się zbytnio w dominujące wówczas trendy estetyczne. Skłaniały się ku figuracji, podczas gdy minimalizm był bardziej modny. Nic więc dziwnego, że wystawa nie przyniosła wystarczającej sprzedaży, by uwolnić ją od pracy na etacie jako dyrektorka artystyczna w wydawnictwie Harper & Row. Przez resztę dekady Steir kontynuowała pokazywanie swoich prac w Nowym Jorku, ale finansowe nagrody wciąż ją omijały. Oczywiście nie to było dla niej najważniejsze. Steir dążyła do czegoś ważniejszego niż pieniądze. Budowała własny głos jako malarka i starała się osiągnąć coś prawdziwego jako artystka.

Pat Steir - Blue, 2007, olej na płótnie, 91,4 × 91,4 cm, zdjęcie dzięki uprzejmości Bentley Gallery, Phoenix

Zmiana

Na początku lat 70. Steir wybrała się do Nowego Meksyku, gdzie spędziła czas z Agnes Martin. Rozmowy z Martin utwierdziły Steir w przekonaniu o znaczeniu łączenia się z duchowymi aspektami tego, co próbowała tworzyć. Zaczęła studiować filozofie i tradycje artystyczne Azji Wschodniej. Połączyła ich nauki ze swoimi własnymi tendencjami estetycznymi, które wpisywały się w automatyzm i utratę ego charakterystyczne dla technik abstrakcyjnego ekspresjonizmu techniki. Te wpływy zaowocowały nową klarownością dla Steir, a na początku lat 70. stworzyła swoją pierwszą ikoniczną serię prac: tzw. obrazy różane, abstrakcyjne obrazy zawierające formy przypominające róże, które następnie były przekreślane. Opisując, co chciała osiągnąć w tym cyklu, Steir wyjaśniła: „Chciałam zniszczyć obrazy jako symbole...bez obrazów, a jednocześnie nieskończona ilość obrazów.”

W ciągu następnej dekady ten filozoficzny proces, który rozpoczęła Steir, doprowadził ją do jej najbardziej znanego cyklu prac: obrazów wodospadów. Te dzieła są doskonałym konceptualnym pokazem rezygnacji z kontroli, a jednocześnie perfekcyjnym wyrazem planowania i niuansów. Wizualnie wyglądają jak farba wylewana na przód płótna, niczym wodospad. Aby je stworzyć, Steir wiesza nieoprawione płótno na ścianie, a następnie wspina się na drabinę, by ostrożnie wlewać farbę na powierzchnię. Grawitacja i czas przejmują kontrolę, gdy tylko puści farbę. Ona kieruje procesem. Wybiera, kiedy, gdzie i ile farby wlać. Wybiera kolory. Wybiera gęstość farby i czy dodać dodatkowe pociągnięcia pędzla lub rozpryski. To proste, głębokie wyrażenie współpracy człowieka z naturą. Proces jest harmonijny, podobnie jak obrazy.

Pat Steir - Mountain in Rain, 2012, kolorowa bezpośrednia grawiura drukowana na papierze gampi chine collé, 78,7 × 99,1 cm, zdjęcie dzięki uprzejmości Crown Point Press, San Francisco

Cheim & Read

Pod koniec lat 90. Steir osiągnęła mistrzostwo jako malarka i otrzymała propozycję reprezentacji przez ważną galerię: Cheim & Read, jednego z najbardziej wpływowych dealerów sztuki współczesnej w Nowym Jorku. Zlokalizowana w dzielnicy Chelsea, galeria Cheim & Read jest stałym punktem na światowej scenie sztuki współczesnej od momentu założenia w 1997 roku. Każdy artysta uznałby szansę reprezentacji przez taką galerię za niesamowitą okazję. Jednak dla Pat Steir ta szansa nie przyniosła oczekiwanych korzyści. Nie oznacza to, że jej prace się nie sprzedawały. Sprzedawały się, za dziesiątki tysięcy dolarów. Ale wielu jej współczesnych osiągało ceny dziesięciokrotnie wyższe. Znowu, nie to było jej motywacją. Jednak w Ameryce liczby sprzedaży mają ogromny wpływ na to, czy artysta zostanie zaakceptowany do kanonu ważnych twórców, którzy regularnie pojawiają się w muzeach i biennale oraz są włączani do programów historii sztuki.

Na scenę wchodzi szwajcarska dealerka sztuki Dominique Lévy. Lévy urodziła się trzy lata po pierwszej indywidualnej wystawie Pat Steir. Uzyskała tytuł magistra na Uniwersytecie Genewskim w fascynującej dziedzinie socjologii sztuki. Pod koniec lat 80. i przez całą dekadę 90. pracowała dla domów aukcyjnych Christie’s i Sotheby’s, a następnie ponownie dla Christie’s. W 2003 roku otworzyła własną usługę doradztwa artystycznego, nazwaną Dominique Lévy Fine Art. Dwa lata później założyła L&M Arts z Robertem Mnuchinem, ojcem obecnego sekretarza skarbu Stanów Zjednoczonych. W 2013 roku otworzyła galerie Dominique Lévy w Manhattanie i Londynie. Reprezentowała tam majątek artystów takich jak Yves Klein oraz artystów takich jak Frank Stella i Pierre Soulages. W 2016 roku podpisała kontrakt z Pat Steir.

Pat Steir - Moment, 1974, olej na płótnie, 213,4 × 213,4 cm, zdjęcie dzięki uprzejmości Cheim & Read, Nowy Jork

Co kryje się w nazwie

Tuż po podpisaniu kontraktu z Pat Steir, Dominique Lévy połączyła siły z brytyjskim dealerem sztuki Brettem Gorvym, tworząc nową galerię: Lévy Gorvy, z siedzibami w Londynie, Nowym Jorku i Genewie. To właśnie Lévy Gorvy obecnie reprezentuje Pat Steir. Od czasu tego połączenia, w ciągu niecałych dwóch lat, ceny prac Steir gwałtownie wzrosły. W ciągu ostatnich sześciu miesięcy trzy jej prace na aukcjach znacznie przekroczyły swoje wyceny. Sotheby’s sprzedało Four Yellow Red Negative Waterfall (1993) za 680 750 funtów przy wycenie 200 000 funtów, a także Misty Mountain Waterfall (1991) i Silver Moon Beam (2006) za 299 400 funtów każda przy wycenach 113 250 funtów każda. Ponadto Lévy Gorvy sprzedaje nowe prace Steir za ponad pół miliona dolarów każda, co zostało osiągnięte na Chicago EXPO, gdzie niezatytułowany obraz Steir z 2004 roku sprzedano za 550 000 dolarów.

Co się więc stało? Jeśli Steir była w stanie osiągać takie ceny, dlaczego Cheim & Read tego nie zdołało? Odpowiedź może tkwić w kontaktach. Każdy galerzysta ma swoją sieć. Może Lévy i Gorvy po prostu znają innych ludzi. A może to kwestia czasu. Być może to było nieuniknione, niezależnie od tego, kto reprezentował Steir. Albo może chodzi o zaufanie. Może Lévy i Gorvy mają historię sukcesów, na którą stawiają główni nabywcy. Jednak po przejrzeniu stron galerii Pat Steir na stronach Cheim & Read i Lévy Gorvy, uważam, że różnica może polegać na zrozumieniu. Materiały marketingowe przygotowane przez Lévy Gorvy są nie tylko nowocześniejsze i bardziej wszechstronne. Opowiadają też bardziej współczującą historię. Moim zdaniem najważniejszym czynnikiem decydującym o tym, czy artysta znalazł odpowiednią galerię, jest to, czy ludzie pracujący w tej galerii rozumieją jego twórczość. Nie da się oszukać kogoś, by kupił sztukę. Ale jeśli galerzysta naprawdę wierzy w sprzedawaną pracę, sprzedaż przestaje być tylko transakcją, a staje się łączeniem ludzi ze sztuką, która dla nich ma znaczenie — osiągnięciem możliwym, ponieważ nabywca, galerzysta, artysta i dzieło, z jakiegoś powodu, mówią tym samym językiem serca.

Pat Steir - Set of Four Lines, 2015, zestaw czterech sitodruków z ręcznym malowaniem, 182,9 × 243,8 cm, unikat

Zdjęcie główne: Pat Steir - Tryptyk D, 2015, zestaw trzech sitodruków z ręcznym malowaniem, 182,9 × 274,3 cm, unikat, zdjęcie dzięki uprzejmości Pace Prints

Wszystkie zdjęcia użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych

Autor: Phillip Barcio