De Beste Kunst van 2017 door The New York Times - Hoeveel daarvan was Abstract?

Elk jaar neemt het kunstkritische team van de New York Times de Herculeaanse taak op zich om een eindejaarsoverzicht samen te stellen van de meest opmerkelijke esthetische ervaringen van het jaar. Hun Beste Kunst 2017-rapport verscheen op 6 december en bevatte topkeuzes van Roberta Smith (de onbetwiste grande dame van de hedendaagse Amerikaanse kunstkritiek), Holland Cotter (winnaar van de Pulitzerprijs voor kunstkritiek in 2009) en Jason Farago (die ook schreef voor The Guardian, NPR, The New Yorker, Artforum en vele andere media). Elk jaar kijken we uit naar de lijst Beste Kunst van het Jaar van de Times vanuit een puur dataperspectief — we zijn benieuwd hoeveel vermeldingen iets met abstracte kunst te maken hebben. Maar we zien het ook als een culturele barometer. Het laat ons zien of abstracte kunst een brede maatschappelijke impact heeft die invloedrijke smaakmakers raakt, en welke andere soorten esthetische ervaringen blijvende indrukken achterlaten op de geest en het hart van degenen die over kunst schrijven als beroep. Dit jaar viel ons een scherpe tegenstelling op tussen één criticus die abstractie aanmoedigde, wat onafhankelijk denken stimuleert, en twee die activistische kunst prezen, die ons vaak vertelt wat we moeten denken, en in sommige gevallen overgaat in propaganda.

Roberta Smith

Roberta Smith begon haar lijst meteen met een vermelding van Ad Reinhardt: Blauwe Schilderijen, in de David Zwirner Gallery, onder de kop Beste Galerie-expositie die ik helaas niet heb besproken. Deze tentoonstelling toonde 28 abstracte doeken die Reinhardt begin jaren 1950 schilderde. We hebben eerder geschreven over de erfenis van kunst, intellect en humor waarvoor Reinhardt bekendstaat. Smith noemde zijn blauwe schilderijen vreugdevol en vergeleek ze met de waterlelies van Monet. Vervolgens noemde Smith “War and Pieced,” een tentoonstelling van quilts gemaakt van militair textiel in het American Folk Museum. Hoewel de materialen waaruit deze werken zijn gemaakt hun eigen betekenis en ingebouwde verhalen dragen, noemde Smith de quilts “enkele van de beste abstracte kunst die je dit seizoen zult zien.”

In een bijdrage getiteld Enkele van de Beste Recente Tekenen dat de Toekomst Vrouwelijk is, noemde Smith verschillende levende legendes van de abstractie, waaronder Louise Lawler, Marisa Merz, Carolee Schneemann en twee kunstenaars die we recent bespraken—Lygia Pape en Laura Owens. En in haar bijdrage Gone But Not Forgotten somde Smith enkele van de vele geliefde makers op die in 2017 overleden. Ze herinnert ons eraan dat de wereld van de abstractie dit jaar enkele van haar hoogste bomen verloor, waaronder multidisciplinaire kunstenaar Magdalena Abakanowics, installatiekunstenaar Vito Acconci, Arte Povera-pionier Jannis Kounellis, Libanese pionier van de abstracte kunst Saloua Raouda Choucair, Op Art-pionier Julian Stanczak, en Sir Howard Hodgkin, een van de meest gewaardeerde abstracte kunstenaars van Groot-Brittannië.

Saloua Raouda Choucair - Zonder titel, ca. 1949, Gouache op karton, 30 × 46 cm, foto met dank aan de kunstenaar en Agial Art Gallery

Holland Cotter

In tegenstelling tot Smith had Holland Cotter in zijn Beste van 2017-overzicht weinig te zeggen over abstractie (hij noemde geen enkele abstracte kunstenaar bij naam). Maar zijn algemene benadering van het terugblikken op het jaar was abstract, of op zijn minst conceptueel van aard. Elke esthetische ervaring die hij aanstipte liet hem een gevoel achter of gaf hem een idee. Nummer één op zijn lijst was The March. In deze bijdrage verwees hij naar de Women's March in Washington als “vorm gevormd door de druk van ideeën, overtuigingen en emoties,” en noemde het “het grootste werk van politieke performancekunst ooit.” Persoonlijk vind ik dat een belediging voor echte performancekunst en een verkeerde interpretatie van het wezenlijke verschil tussen een esthetische ervaring en een politieke. Maar de opname van een politieke mars op een kunstlijst roept interessante vragen op.

Een van de grootste thema’s die Cotter in 2017 behandelde was kunstcensuur. In een bijdrage getiteld Just Say No verwees hij naar de verschillende oproepen vanuit het publiek om kunstwerken te verwijderen of te vernietigen die de gevoeligheden van kijkers zouden kwetsen. Het meest opvallende incident was toen bezoekers van de Whitney Biennale 2017 vroegen om het schilderij Open Casket van Dana Schutz te verwijderen, alleen omdat Schutz een witte persoon is, maar Emmett Till, de persoon op het schilderij, zwart is. Over de vraag of kunst gecensureerd moet worden, zei Cotter: “het is nooit goed. Doe het niet.” Op het gebied van gevoelens noemde Cotter een videowerk van Jitish Kallat dat werd getoond in het Philadelphia Museum of Art. Het werk bestond uit een brief van Mohandas Gandhi aan Adolf Hitler, waarin Gandhi probeerde Hitler van oorlog af te brengen, geprojecteerd op een scherm van mist.

Jitish Kallat - Covering Letters, installatiezicht in het Philadelphia Museum of Art, FogScreen-projectie, afmetingen variabel, schenking van Ajay Raju, 2016, met dank aan Philadelphia Museum of Art

Jason Farago

In aansluiting op de sfeer die Cotter zette, richtte Jason Farago het grootste deel van zijn Beste van 2017-lijst ook op kunst met een boodschap. Maar hij noemde ook enkele kunstenaars die zich bezighouden met abstractie. Hij benadrukte Kaari Upson, wiens conceptuele beelden en installaties een wereld oproepen van primitivisme, magie en verval. Ook noemde hij de installatie van Miroslaw Balks op de Biënnale van Venetië 2017, die spreekt over opsluiting. Ten slotte belichtte Farago de retrospectieve van het werk van Camille Henrot, die werd gehouden in het Palais de Tokyo.

Al met al, zoals dit overzicht aangeeft, was de kunstwereld in 2017 bijzonder geïnteresseerd in sociale, culturele en politieke agenda’s. Abstractie behandelt vaker universele onderwerpen die verder reiken dan het huidige moment, wat misschien verklaart waarom zo weinig abstracte kunstenaars op twee van deze lijsten voorkwamen. Wij vinden dat jammer, want de open aard van abstractie is waardevol in onrustige tijden. In tegenstelling tot propagandistische kunst die een bepaald standpunt promoot, suggereert abstracte kunst dat als we een betere wereld willen, we mensen moeten aanmoedigen om zelf na te denken.

Kaari Upson - 146, 2013, siliconen, 138 × 415 × 15 cm, foto met dank aan de kunstenaar en Maruani Mercier Gallery, Knokke

Afbeelding bovenaan: Ad Reinhardt - Blauwe Schilderijen, installatiezicht in de David Zwirner Gallery, New York. Credit 2017 Estate of Ad Reinhardt/Artists Rights Society (ARS), New York. Met dank aan David Zwirner, New York/London

Alle afbeeldingen zijn alleen ter illustratie gebruikt

Door Phillip Barcio