De Beste Kunst van 2017 door The New York Times - Hoeveel daarvan was Abstract?

Elk jaar neemt het kunstcriticateam van de New York Times de Hercules-taak op zich om een eindejaarsselectie samen te stellen van de meest opmerkelijke esthetische ervaringen van het jaar. Hun rapport Beste kunst 2017 verscheen op 6 december en bevatte topkeuzes van Roberta Smith (de onbetwiste grande dame van de hedendaagse Amerikaanse kunstkritiek), Holland Cotter (die in 2009 de Pulitzerprijs voor kunstkritiek won) en Jason Farago (die ook heeft geschreven voor The Guardian, NPR, The New Yorker, Artforum en vele andere media). Elk jaar kijken we vanuit een puur dataperspectief uit naar de lijst van de Times met de beste kunst van het jaar - we willen zien hoeveel vermeldingen iets met abstracte kunst te maken hebben. Maar we zien de lijst ook als een culturele barometer. Ze laat zien of abstracte kunst voldoende maatschappelijke impact heeft om invloedrijke smaakmakers te beïnvloeden, en welke andere soorten esthetische ervaringen memorabele indrukken achterlaten in de geest en het hart van degenen die beroepshalve over kunst schrijven. Dit jaar merkten we een scherpe tegenstelling op tussen één criticus die abstractie verdedigde, wat onafhankelijk denken stimuleert, en twee critici die activistische kunst verdedigden, die ons vaak vertelt wat we moeten denken en in sommige gevallen het domein van propaganda binnengaat.

Roberta Smith

Roberta Smith begon haar lijst meteen met een vermelding van Ad Reinhardt: Blue Paintings, bij David Zwirner Gallery, onder de kop Beste galeriepresentatie die ik helaas niet heb besproken. Deze tentoonstelling presenteerde 28 abstracte doeken die Reinhardt begin jaren vijftig schilderde. We hebben eerder geschreven over de erfenis van kunst, intellectualisme en humor waarvoor Reinhardt bekendstaat. Smith noemde zijn blauwe schilderijen vreugdevol en vergeleek ze met de waterlelieschilderijen van Monet. Vervolgens vermeldde Smith “War and Pieced”, een tentoonstelling van quilts gemaakt van militair textiel in het American Folk Museum. Hoewel de materialen waarvan deze werken zijn gemaakt hun eigen betekenis en ingebouwde verhalen met zich meedragen, noemde Smith de quilts “enkele van de beste abstracte kunstwerken die je dit seizoen zult zien.”

In een vermelding met de titel Enkele van de beste recente tekenen dat de toekomst vrouwelijk is noemde Smith verschillende levende legendes van de abstractie, onder wie Louise Lawler, Marisa Merz, Carolee Schneemann en twee kunstenaars die we onlangs hebben besproken - Lygia Pape en Laura Owens. En in haar vermelding Voorbij, maar niet vergeten somde Smith enkele van de vele geliefde makers op die in 2017 overleden. Ze herinnert ons eraan dat de wereld van de abstractie dit jaar verschillende van haar grootste bomen verloor, onder wie de multidisciplinaire kunstenaar Magdalena Abakanowics, installatiekunstenaar Vito Acconci, Arte Povera-pionier Jannis Kounellis, de Libanese pionier van de abstracte kunst Saloua Raouda Choucair, Op Art-pionier Julian Stanczak en Sir Howard Hodgkin, een van de meest gewaardeerde abstracte kunstenaars van Groot-Brittannië.

Saloua Raouda Choucair - Untitled, ca. 1949, Gouache op karton, 11 4/5 × 18 1/10 in, 30 × 46 cm, foto met dank aan de kunstenaar en Agial Art Gallery

Holland Cotter

In tegenstelling tot Smith had Holland Cotter in zijn overzicht van het beste van 2017 niet veel te zeggen over abstractie (hij noemde geen enkele abstracte kunstenaar bij naam). Maar zijn algemene benadering van het terugblikken op het jaar was abstract, of op zijn minst conceptueel van aard. Elke esthetische ervaring die hij aanhaalde, liet hem óf met een gevoel achter óf gaf hem een idee mee. Nummer één op zijn lijst was The March. In deze vermelding verwees hij naar de Women's March in Washington als “een vorm die gevormd is door de druk van ideeën, overtuigingen en emoties” en noemde hij die “het grootste werk van politieke performancekunst ooit.” Persoonlijk vind ik dat een belediging voor echte performancekunst en een verkeerde lezing van het wezenlijke verschil tussen een esthetische en een politieke ervaring. Maar de opname van een politieke mars in een kunstlijst roept wel interessante vragen op.

Een van de belangrijkste ideeën die Cotter uit 2017 besprak, was kunstcensuur. In een vermelding met de titel Zeg gewoon nee verwees hij naar de verschillende oproepen vanuit het publiek om kunstwerken die de gevoeligheden van kijkers kwetsten te verwijderen of te vernietigen. Het meest prominente van die incidenten vond plaats toen bezoekers van de Whitney Biënnale van 2017 opriepen om het schilderij Open Casket van Dana Schutz te verwijderen, uitsluitend omdat Schutz een wit persoon is, terwijl Emmett Till, de persoon op het schilderij, zwart is. Over de vraag of kunst gecensureerd moet worden zei Cotter: “dat is nooit goed. Doe het niet.” Op het gebied van gevoelens noemde Cotter een videowerk van Jitish Kallat dat in het Philadelphia Museum of Art was geïnstalleerd. Het werk bestond uit een brief van Mohandas Gandhi aan Adolf Hitler, waarin Gandhi Hitler ervan probeerde te overtuigen geen oorlog te voeren, geprojecteerd op een scherm van mist.

Jitish Kallat - Covering Letters, installatiezicht in het Philadephia Museum of Art, FogScreen-projectie, variabele afmetingen, geschonken door Ajay Raju, 2016, met dank aan het Philadephia Museum of Art

Jason Farago

In het verlengde van de sfeer die Cotter had ingezet, richtte Jason Farago zijn lijst met het beste van 2017 ook grotendeels op kunst met een boodschap. Maar hij noemde ook enkele kunstenaars die zich bezighouden met de wereld van de abstractie. Hij belichtte Kaari Upson, wier conceptuele sculpturen en installaties een wereld van primitivisme, magie en verval oproepen. Ook noemde hij de installatie van Miroslaw Balks op de Biënnale van Venetië van 2017, die over opsluiting spreekt. Ten slotte belichtte Farago de mid-careerretrospectief van het werk van Camille Henrot in het Palais de Tokyo.

Over het geheel genomen wijst dit overzicht erop dat de kunstwereld in 2017 bijzonder geïnteresseerd was in sociale, culturele en politieke agenda's. Abstractie houdt zich vaker bezig met universele onderwerpen die verder reiken dan het huidige moment, wat misschien verklaart waarom zo weinig abstracte kunstenaars op twee van deze lijsten verschenen. Wij vinden dat jammer, omdat de open aard van abstractie waardevol is in moeilijke tijden. In tegenstelling tot propagandistische kunst, die een bepaald standpunt uitdraagt, suggereert abstracte kunst dat we, als we een betere wereld willen, mensen moeten aanmoedigen om zelf na te denken.

Kaari Upson - 146, 2013, Siliconen, 54 3/10 × 163 2/5 × 5 9/10 in, 138 × 415 × 15 cm, foto met dank aan de kunstenaar en Maruani Mercier Gallery, Knokke

Uitgelichte afbeelding: Ad Reinhardt - Blue Paintings, installatiezicht bij David Zwirner Gallery, New York. Copyright 2017 Estate of Ad Reinhardt/Artists Rights Society (ARS), New York. Met dank aan David Zwirner, New York/Londen

Alle afbeeldingen worden uitsluitend ter illustratie gebruikt

Door Phillip Barcio 2017

Geredigeerd door IdeelArt (2026)