Słynne obrazy abstrakcyjne, które zmieniły sposób, w jaki postrzegamy sztukę
„Jakie obrazy możemy mieć, można by powiedzieć, zależy od tego, kto je wyobraża.” - John Hospers, z Wprowadzenia do analizy filozoficznej
Polegamy na wizjonerach, którzy otwierają ukryte drzwi, abyśmy mogli dostrzec części świata i siebie samych, które inaczej mogłyby pozostać ukryte. Wizja jest specjalnością artystów abstrakcyjnych, a przez ostatnie ponad 100 lat wiele słynnych obrazów abstrakcyjnych poszerzyło ludzkie spojrzenie. Wizjonerzy, którzy stworzyli te obrazy, nie tylko obdarzyli nas, widzów, darem nowych rzeczy do zobaczenia; zaoferowali nam całkowicie nowe sposoby patrzenia.
Słynne obrazy abstrakcyjne: lata 1910–1920
Trzeba przyznać, że niektóre z naszych wyborów w tym artykule mogą być kontrowersyjne, ponieważ każdy miłośnik sztuki abstrakcyjnej ma inne gusta. Jednak większość prawdopodobnie zgodzi się z naszym pierwszym wyborem obrazów abstrakcyjnych, które zmieniły sposób, w jaki postrzegamy sztukę. „Bez tytułu (Pierwsza abstrakcyjna akwarela)” Wassily’ego Kandinsky’ego namalowana w 1910 roku jest uważana przez historyków sztuki za pierwszy czysto abstrakcyjny obraz. Odważne przedstawienie żywo kolorowych plam, smug i linii rezygnuje z wszelkich wizualnych odniesień do obiektywnej rzeczywistości. Ten obraz uwolnił artystów od więzów tematu i zaprosił widzów do zupełnie nowego sposobu obcowania z pojęciem obrazu.
Wassily Kandinsky - Bez tytułu (Pierwsza abstrakcyjna akwarela), 1910. Akwarela, tusz indyjski i ołówek na papierze. 19,5 × 25,5 cm. Centre Georges Pompidou, Paryż
Jedenaście lat później, w 1921 roku, Piet Mondrian namalował swój ikoniczny Tableau I. Po okresie eksperymentów z nowym stylem, Tableau I utrwalił to, co stało się charakterystycznym stylem Mondriana. Twarde czarne linie i podzielone pola kolorów ukazały widzom oczyszczoną geometrię i matematyczną precyzję. Czyste linie i precyzja dzieła nie odnosiły się do niczego poza formą, kolorem i linią. Praca ta zapoczątkowała styl, który wpłynął na pokolenia malarzy, rzeźbiarzy, architektów i projektantów, i nadal inspiruje twórców.
Piet Mondrian - Tableau I, 1921. Olej na płótnie. 96,5 cm x 60,5 cm. Museum Ludwig, Kolonia, Niemcy
W 1925 roku Joan Miró zatarł granice między Abstrakcją a Surrealizmem swoim obrazem La mancha roja (Czerwona plama). Miró nie uważał się za abstrakcjonistę. Mówił, że wracał do swojego małego domu głodny i zmęczony, i malował obrazy, które widział w głowie. La mancha roja (Czerwona plama) balansuje na cienkiej granicy między antropomorficzną figuracją, onirycznymi totemami a czystą abstrakcją. W obrazie czai się coś dziecinnego, a zarazem przerażającego. Dzięki temu cyklowi prac Miró otworzył drzwi do ukrytej ikonografii naszych koszmarów i snów.
Joan Miro - La mancha roja (Czerwona plama), 1925. Olej i pastel na płótnie. 146 x 114 cm. Kolekcja Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía. © Fundacja Joan Miro, Barcelona
Słynne obrazy abstrakcyjne: lata 1930–1940
Gdy świat zachodni pogrążał się po raz drugi w XX wieku w depresji, głodzie i wojnie, abstrakcja ugruntowała się jako ważna siła w świecie sztuki. Artyści stosowali różnorodne metody, każdy przyczyniając się do rosnących wysiłków, by połączyć się z czymś czystym, prawdziwym i wolnym w ludzkim duchu. W Wielkiej Brytanii malarz Ben Nicholson rozwinął swoje abstrakcyjne prace w cykl, który nazwał białymi reliefami. Jedno z jego przełomowych wczesnych dzieł, 1935 (biały relief), otworzyło nowe wizualne horyzonty, ustanawiając Nicholsona jako jednego z najważniejszych głosów angielskiej abstrakcji. Nicholson był przyjacielem i pod wpływem Pieta Mondriana. Białe reliefy rozwinęły użycie twardych linii i geometrycznej przestrzeni Mondriana, wprowadzając warstwowanie i monochromatyczną paletę. Pierwsze białe reliefy Nicholsona powstały w 1933 roku, a do czasu powstania 1935 (biały relief) ukształtował styl łączący elementy abstrakcji, konstruktywizmu, sztuki konkretnej, sugerując wczesne zalążki minimalizmu i postmalarskiej abstrakcji.
Na drugim biegunie w latach 30. i 40. byli abstrakcyjni ekspresjoniści, znani też jako Szkoła Nowojorska. Całkowicie odrzucając racjonalną geografię i redukcję przestrzeni artystów takich jak Mondrian i Nicholson, Ab Ex-owcy dążyli do połączenia z pierwotną emocją w swojej twórczości. Nikt nie był tak wpływowy i skuteczny w ucieleśnianiu tego stylu jak Jackson Pollock.
Znany alkoholik i neurotyk, Pollock inspirował się psychoanalizą, by sięgnąć głęboko w podświadomość po inspirację. Jego prace czerpały z fizyczności i nieświadomych obrazów totemicznych, tworząc gwałtowne przedstawienia nowoczesnego, powojennego niepokoju. Jeden z pierwszych dripów Pollocka, Full Fathom Five, namalowany w 1947 roku, na zawsze zmienił sztukę abstrakcyjną. To połączenie wcześniejszego stylu pędzla i wizjonerskiej techniki kapania. Zawiera monety, niedopałki papierosów i inne przypadkowe przedmioty ze studia, nadając dziełu nową fakturę i głębię. Full Fathom Five był punktem zwrotnym w karierze Pollocka i na zawsze zmienił nasze relacje z płótnem.
Jackson Pollock - Full Fathom Five, 1947. Olej na płótnie z gwoździami, pinezkami, guzikami, kluczem, monetami, papierosami, zapałkami itd. 129,2 x 76,5 cala. © 2019 Pollock-Krasner Foundation / Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork
Słynne obrazy abstrakcyjne: lata 1950
W latach 50. abstrakcyjni ekspresjoniści całkowicie zawładnęli wyobraźnią świata sztuki. Wszędzie artyści starali się połączyć z prymitywnym ja, nieświadomym umysłem i ukrytymi obrazami podświadomości. Wśród tego zapału pojawił się nurt spokoju, częściowo zrodzony z rosnącego zainteresowania wielu artystów filozofiami Wschodu, takimi jak taoizm i zen. Jednym z najważniejszych ruchów tego czasu był styl malarski znany jako malowanie polami koloru.
Celem malowania polami koloru, jak się to ogólnie rozumie, było badanie koloru niezależnie od tematu, formy, linii i innych ograniczeń tworzenia obrazu. Malarze dążyli do medytacyjnej jakości, która, jeśli się udała, była następnie przekazywana widzom.
Abstrakcyjna malarka Helen Frankenthaler była jednym z najważniejszych głosów ruchu malowania polami koloru. Swoim obrazem Mountains and Sea, namalowanym w 1952 roku, wprowadziła świat w nową technikę malarską, którą wynalazła, zwaną „procesem nasiąkania”. W tej technice Frankenthaler używała terpentyny do rozcieńczenia farb. Delikatnie wylewała rozcieńczoną farbę na niegruntowane płótno położone na podłodze, pozwalając farbie całkowicie wsiąknąć w płótno, nadając dziełu zupełnie nową fakturę i wygląd. Proces nasiąkania tworzył wzniosłe pola koloru o organicznych, zmieniających się kształtach, dotykających spokoju. Mountains and Sea Frankenthaler uważany jest za jeden z pierwszych sukcesów ruchu malowania polami koloru i pozostaje jednym z jego najbardziej ujmujących obrazów do dziś.
Helen Frankenthaler - Mountains and Sea, 1952. Olej i węgiel na płótnie. 220 x 298 cm. © 2019 Helen Frankenthaler Foundation, Inc./Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork
Być może najsłynniejszym artystą związanym z malarzami polami koloru jest Mark Rothko, artysta, który również stanowczo odrzucał tę i większość innych etykiet. Rothko pracował wyłącznie z kolorem, dążąc do otwarcia duchowej płaszczyzny, na której on i widzowie mogli doświadczyć głębi ludzkich emocji. Choć całkowicie skupiony na kolorze, Rothko uważał go jedynie za środek, przez który można nawiązać to duchowe połączenie. Jednym z definiujących wczesnych dzieł Rothko był Nr 2, zielony, czerwony i niebieski, namalowany w 1953 roku. Ten obraz jest ikoniczny dla późniejszej twórczości Rothko, ustanawiając jego głos jako wyjątkowo ujmującego mieszkańca zarówno świata sztuki abstrakcyjnej, jak i duchowości transcendentnej.
Mark Rothko - Nr 2, zielony, czerwony i niebieski, 1953. Kolekcja prywatna
Słynne obrazy abstrakcyjne: lata 1960–1970
W miarę jak abstrakcja wchodziła w lata 60. i 70., wielu malarzy odrzucało jej podstawowe idee, wracając do figuracji i eksplorując dziedzinę sztuki konceptualnej. Niemniej jednak siła jasności i wolności abstrakcji nadal miała wielką obietnicę. Jednym z najbardziej wzniosłych głosów tego okresu była amerykańska malarka abstrakcyjna Agnes Martin. Znana z malowideł z liniową siatką, Martin pozostaje ikonicznym głosem sztuki abstrakcyjnej.
Obraz Agnes Martin Night Sea, wykonany w 1963 roku, jest jednym z najwcześniejszych przykładów tego, co stało się jej charakterystycznym stylem. W pracy niemal monochromatyczne niebieskie tło przecina starannie namalowany wzór siatki ze złotego liścia. Dzieło to obejmuje kolor, jednocześnie nadając równą moc linii. Przyjmuje prostotę, a jednocześnie przekazuje ogrom, złożoność i poczucie splecionej współzależności. Martin mówiła, że linia dla niej symbolizuje niewinność. Miała nadzieję, że uczucie niewinności zostanie przekazane widzom przez jej dzieło. Prostota jej obrazów i bezpośredniość emocji, które chciała przekazać, były kluczowe w zbliżeniu abstrakcyjnego ekspresjonizmu i minimalizmu.
Agnes Martin - Night Sea, 1963. Olej i złoty liść na płótnie. 183 x 183 cm. © Majątek Agnes Martin / Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork
W latach 70. Robert Motherwell ponownie wstrząsnął światem abstrakcji głosem, który wydawał się przeciwieństwem uroku minimalizmu. Jego pierwotne, surowe gesty przekazywały energię, siłę i niepokój jednocześnie. Miały stoicką siłę, a jednocześnie wyrażały głębokie emocje, ucieleśniając moc i wolność czystej abstrakcji.
Definiujące dzieło Motherwella powstało w 1971 roku i nosiło tytuł Elegia dla Hiszpańskiej Republiki nr 110. Wściekła energia tego obrazu otacza widza i zdaje się wybuchać z płótna. Ma szokującą żywotność, agresję, która przenosi emocje i gniew w przestrzeń. W czasie, gdy wielu malarzy uważało, że abstrakcja się wyczerpała, Motherwell wprowadził do stylu potężną nową siłę życiową. Jego świeża wizja i pewny głos pomogły abstrakcji przetrwać i nadal inspirują oraz wzmacniają artystów abstrakcyjnych.
Robert Motherwell - Elegia dla Hiszpańskiej Republiki nr 110, 1971. Akryl z grafitem i węglem na płótnie. 208 x 290 cm. Muzeum Solomona R. Guggenheima. Robert Motherwell © Dedalus Foundation, Inc./Licencja VAGA przy Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork
Zmieniając nasze postrzeganie przyszłości
Współcześni artyści abstrakcyjni są winni wdzięczność każdemu z tych twórców, zarówno za sposoby, w jakie szukali wolności w swoich formach wyrazu, jak i za to, jak pomogli widzom otworzyć umysły na nowe sposoby patrzenia. Abstrakcja nadal otwiera przed nami nowe drzwi, gdy próbujemy zrozumieć nieskończone zawiłości, jakie stawia przed nami rozwijające się społeczeństwo. Czerpiąc z przykładów wielkich artystów abstrakcyjnych przeszłości, artyści abstrakcyjni dziś i jutro mogą mieć nadzieję pomóc nam przetłumaczyć nasze współczesne lęki i obawy oraz pomóc nam zobaczyć poza ograniczeniami własnych oczu.
Zdjęcie główne: Wassily Kandinsky - Kompozycja VII, 1913. © Wassily Kandinsky / Artists Rights Society (ARS), Nowy Jork / ADAGP, Paryż / Erich Lessing / Art Resource, NY
Wszystkie obrazy użyte wyłącznie w celach ilustracyjnych
Autor: Phillip Barcio
